İŞLETİM SİSTEMLERİ VE UYGULAMALARI

Giriş

İşletim sistemleri konusu, bilgisayar bilimleri kapsamındaki en temel konulardan birini oluşturmaktadır. İşletim sistemleri, bilgisayar sistemlerinin gelişmesine paralel olarak gelişme göstermiştir. Çünkü, yeni gelişen bilgisayar mimarisi, yeni istekler ve ihtiyaç duyulan güvenliğe göre işletim sistemleri gelişmiştir. Bu nedenle, kullanıcı ile bilgisayar arasında bir köprü görevi yürüten ve donanıma en yakın yazılım birimi olan işletim sisteminin ayrıntılarını incelemeye geçmeden önce, bir bilgisayar sisteminin yapısını genel olarak ele almak gerekmektedir.

Bir bilgisayar sisteminin genel olarak 4 bileşeni vardır.

1.Donanım (İşlemci (CPU), belek ve I/O üniteleri gibi)

2.Sistem Yazılımları

a) İşletim Sistemi Yazılımları (Windows, Linux, Unix, Mac OS gibi)

b) Aygıt Sürücüler

3. Derleyiciler, Uygulama Yazılımları

4. Kullanıcı Yazılımları (Kullanıcıların geliştirdikleri yazılımlar)

Bu noktada şu hususu açıklamak gerekir ki CPU (Central Processor Unit) bilindiği gibi bir bilgisayar sisteminin en temel bileşeni olup, aynı şekilde bilgisayar sistemlerindeki disk, yazıcı, disket, terminal (ana makineye bağlı, sıradan uç kullanıcılar) vs. gibi I/O (Input/Output) üniteleri donanım (hardware) kısmı olmaktadır.

Yazılım (software) ise, hem bilgisayar sistemini oluşturan donanım birimlerinin yönetimini hem de kullanıcıların işlerini yapmak için gerekli olan programlardır. Yazılım olmaksızın bir bilgisayar sistemi, bir takım elektronik kartlar, kablolar ve mekanik bazı parçalardan ibaret bir cihazdır. Bir bilgisayar sistemi, üzerine işletim sistemi (Operating Systems) ve onun üzerine de diğer yazılımların yüklenmesi ve çalıştırılmasından sonra gerekli işlevleri yerine getirebilmektedir.

Bilgisayar yazılımları genel olarak 2 ana grupta incelenebilir.

· Sistem Yazılımları (System Software)

· Uygulama Yazılımları (Application Software)

Sistem Yazılımları (System Software); bilgisayarın kendisinin işletilmesini sağlayan, işletim sistemi, derleyiciler (compilers) (Yazılım programında, yazılan programı makine diline çeviren program) gibi yazılımlardır.

Uygulama Yazılımları (Application Software); bu kullanıcıların işlerine çözüm sağlayan örneğin çek, senet, stok kontrol, bordro, kütüphane kayıtlarını tutan programlar, bankalardaki müşterilerin para hesaplarını tutan programlar vs. gibi yazılımlardır.

Bütün sistem programları içinde en temel yazılım işletim sistemidir ki, bilgisayarın bütün donanım ve yazılım kaynaklarını kontrol ettiği gibi, kullanıcılara ait uygulama yazılımlarının da çalıştırılmalarını ve denetlenmelerini sağlar.

Modern bir bilgisayar sistemi, bir veya birden fazla işlemci (yada diğer bir söylemle “CPU”), gerçek bellek (RAM), saatler, terminaller, diskler, bilgisayar ağı (network) birimleri, yazıcı üniteleri, CD sürücüsü, disket ve teyp üniteleri gibi I/O ünitelerinden oluşmaktadır. Doğal olarak bir bilgisayar sistemi oldukça karmaşık bir yapıdadır.

Programcıları, donanımın bu karmaşık yapısından etkilenmemelerini sağlamak ve disk gibi donanım ünitelerinin nasıl çalıştıklarını anlamak zorunda bırakılmamaları için, donanımın üzerine ilave edilen yazılımların katmanlar şeklinde (layered system) oluşturulmaları ve bu sayede çok daha kolay bir şekilde, sistemin bütün parçalarının yönetilebilmesi şeklinde bir yapılanma, uzun yıllar önce geliştirilmiş bir yaklaşımdır.

Bu yapının en alttaki katmanı donanımı oluşturmaktadır. En alttaki katman, fiziksel üniteler, entegre devreler, kablolar, power (elektrik destek) üniteleri, disket sürücüleri, disk üniteleri ve diğer benzeri donanım birimlerinden oluşmaktadır. Bu katmanın mimari yapısı ile ilgilenmek ve bunları çalışma prensiplerini geliştirmek elektronik mühendislerinin işidir.

Bir bilgisayar sisteminin ikinci katmanında yer alan işletim sisteminin temel işlevi, donanımın karmaşıklığını kullanıcıya yansıtmamak ve daha elverişli ortam hazırlayıp, kullanıcının kolayca işini yapmasını sağlamaktır. Aşağıdaki gibi düşünecek olursak;

İşletim Sistemi Olmasaydı ; Diyelim ki, işletim sistemi olmayan bir bilgisayarın önünde oturuyorsunuz ve bu bilgisayarın disket sürücüsüne disketinizi taktınız ve bu disketteki “ZIPZIP” isimli oyun programını çalıştırmak istiyorsunuz. İşletim sistemi olmaksızın yapmanız gereken, daha doğrusu vermeniz gereken komutları şöyle bir hayal etmeye çalışın.

1. Disket sürücüsü takılı mı?

2. Takılıysa disket sürücüde disket var mı? ve dönüyor mu?

3. Dönüyorsa doğru hızda mı dönüyor?

4. Disket sürücüsünün okuyucu kafası disketin neresinde duruyor?

5. “ZIPZIP” programının disket üzerindeki yeri neresi? Örneğin üzerinde 80 kayıt izi bulunan bir diskette, programın kaydedilmeye başladığı iz hangisi, toplam program uzunluğu kaç iz tutuyor?

6. Sürücünün kafasını uygun izin üzerine gönder...

7. Uygun izin üzerine geldi mi?

8. Geldiyse, izin başlangıç noktasının okuyucu kafanın altına gelmesini bekle.

9. Disket sürücüdeki kayıtları okumaya başla ve belleğe taşı. (tabii belleğin program yüklemeye uygun bir noktasından başlayarak, bellekte boş yer yoksa bellekteki kullanılmayan bilgileri sil, bilgiler kullanılıyorsa bu bilgileri diskin boş bir yerine geri almak üzere kaydet ve belleği boşalt.)

10. Birinci iz bitince, okuyucu kafayı bilginin devam ettiği bir sonraki izin üstüne gönder ve bu hareket tamamlanıncaya kadar bekle...

11. İzleri okumayı ve belleğe yerleştirmeyi program dosyasının sonuna gelinceye kadar tekrarla.

12. Disketten okuma tamamlanınca, disket sürücüyü durdur ve programı çalıştırmaya başla.

Bu uzun liste bile abartılı şekilde kısaltılmış bir listedir. Sürücünün okuyucu kafasının belirli izin üzerine gönderilmesi bile başlı başına bir iştir aslında. Tabii birde bu işlemi makinenin anlayacağı bir dille yapmak gerekiyor. Yani, ikilik düzende 1 ve 0’ ları kullanarak PROM’ daki temel bilgilerle (ekleme, çıkarma, karşılaştırma, vs.) yapmak gerekiyor.

Oysa; işletim sistemi olan bir bilgisayarda, kullanıcının tek yapması gereken çalıştırmak istediği programın adını klavyeden yazıp ENTER tuşuna basmak veya simgesine (icon) tıklamaktır. Program dosyasının disket sürücüdeki yerinin bulunması, sürücüyü denetleyen kontrol devreleriyle gerekli görüşmeleri yapıp kafanın gerekli hareketleri yapmasını sağlayarak kayıtların belleğe aktarılması işinin sağlıklı bir şekilde yapılması, tamamen işletim sisteminin sorumluluğundadır.

İşletim Sistemi üzerinde yer alan bazı yazılımlar “Uygulama Yazılımları” olarak anılır. Örneğin derleyiciler (compilers) ; yazdığımız programı makine diline çeviren ara program, editörler (editors), yararlı programlar (utility) ; virüs temizleyen programlar gibi gerçek iş için yardımcılardır, veritabanı yönetim sistemleri (database management system) ve bilgisayar ağı yazılımları (network software) yine birer sistem yazılımlarıdır. Ancak bu yazılımlar İşletim Sisteminin kendi öz parçaları değildir.

Özet olarak İşletim Sistemi, aynı zamanda donanım üreticisi olan veya yalnızca yazılım geliştiren özel bir firma tarafından yazılıp pazarlanan ve bir bilgisayar sisteminin donanım ve yazılım kaynaklarını kontrol eden ve kullanıcılarında kendi çözümlerini geliştirebildikleri ortamı hazırlayan bir sistem yazılımıdır.

İşletim Sistemi Tanımı

En büyüğünden en küçüğüne, bütün genel amaçlı bilgisayarlarda çalışan programlar, bir işletim sistemine gereksinim duyarlar. Bu yüzden bilgisayarlarda herhangi program çalıştırılmadan önce İşletim Sistemi ile programların ana belleğine (RAM) yerleştirilmeleri gerekir. Bu işlem genellikle bilgisayar ilk açıldığı zaman otomatik olarak yapılır ve HD’ deki İşletim Sistemi ana belleğe yüklenir.

Bir işletim sisteminden beklenen hizmet, donanım ve yazılım kaynaklarının uyumlu ve verimli bir şekilde birlikte işletilmesidir. Örneğin kullanıcı Cobol veya Pascal dili ile geliştirdiği uygulama programını, bir bilgisayar sisteminde çalıştırabilmesi için, uygulama programı ve verilerini yazabileceği bir disk ünitesi, verilerini yazdıracağı yazıcı ünitesi, bu programı işletecek işlemci (CPU) ve gerçek bellek gibi donanım birimlerinin yanı sıra derleyici (compiler), yükeyici (loader) ve network yazılımları gibi yazılım birimlerine de ihtiyaç vardır.

İşletim sistemini, bir bilgisayar sisteminde kullanıcı ile iletişim kurarak, donanım ve yazılım nitelikli kaynakların kullanıcılar arasında adil bir biçimde paylaştırılmasını ve donanım ile yazılım birimlerinin etkin bir biçimde kullanılmalarını sağlayan sistem programları topluluğuna denir.

İşletim Sistemi, bilgisayar donanımı ile bilgisayar kullanıcısı arasında bir arayüz (interface) görevini gören programlar topluluğudur. Bu programlar topluluğunun genel amacı, bilgisayar kullanıcılarına programlarını çalıştırabilecekleri ortamı yaratmak ve bilgisayar sisteminin etkin ve verimli olarak kullanılmasını sağlamaktır.

Bütün bu işletim sistemleri yapısal ve işleyiş açısından bazı farklılıklar gösterirler. İleride işletim sistemleri türleri incelenirken yapısal ve işleyiş farklılıklarına ayrıca değinilecektir. Genel olarak işletim sistemi:

· Kullanıcı ile donanım arasında bir arabirim yada başka bir söyleyişle köprüdür. Kullanıcı ve uygulama programlarıyla, donanım arasındaki iletişimi sağlar.

· Bir koordinatördür. Karmaşık işlemlerin bilgisayar sisteminde önceden belirlenmiş bir sırada yapılmasını sağlar.

· Bir kaynak paylaştırıcısıdır. Merkezi işlem birimi, ana bellek ve giriş-çıkış birimleri gibi bilgisayar kaynaklarının, kullanıcılar arasında paylaşımını sağlar.

· Bir gardiyandır. Sistemin bütün kaynaklarını ve kullanıcıları yakından izleyerek yetkisiz erişimleri önler. Böylece sistemin bilgi giriş ve çıkışını sürekli denetim altında tutarak güvenliğini sağlar.

· Bir saymandır. Bilgisayar sistemindeki kaynakların kullanım oranlarını gelecekte sistem üzerindeki planlarda kullanılmak üzere izler. Böylece, sistemin birimlerinin verimli hizmet verip vermediğinin ve değiştirilmesinin gerekip gerekmediği konulara ışık tutar.

· Bir hizmetçidir. Kullanıcıya, alt düzeydeki donanımın işleyişini hissettirmeden daha arkadaşça bir ortam hazırlarlar. Ayrıca bilgileri ikincil bellekte belli bir düzen içinde saklayarak kullanıcının kolayca erişimini sağlar.

Bu verilen özelliklerin hepsi birden, bir işletim sisteminde bulunmak zorunda değildir. İşletim sistemleri, üzerinde çalışacağı donanıma uygun yazıldıkları için, donanımın özelliklerine göre yukarıdaki fonksiyonlardan bazılarını içermeyebilir. Örneğin, tek kullanıcılı bir bilgisayar sisteminin işletim sistemi, bu özelliklerden sadece birkaçını içerir.

Bilgisayar Sistem Yapısı

Modern ve genel amaçlı bir bilgisayar sistemi, işlemci (CPU) ve belleği paylaşmak için bir omurgaya (common bus) bağlanmış bulunan bir çok ünite kontrol biriminden (device controllers) oluşur.

Bir bilgisayar sistemi açıldığında yani akım verildiğinde (power on) veya “Boot” edildiğinde, bir başlatma programına gereksinim vardır. Bu başlatma programı, sistemin bütün birimlerini başlama pozisyonuna getirir.

Bu başlatma programı işletim sistemine nasıl yükleyeceğini bilmelidir ve işletim sisteminin çalışmasını başlatabilmelidir. Bunu gerçekleştirebilmek amacıyla da İşletim Sisteminin çekirdeğinde (Kernel) yer almalı ve onu belleğe yerleştirmelidir. Sonra işletim sistemi ilk işi (proses) işletmeli ve bazı işlevlerin tamamlanmasını beklemeye başlamalıdır. Beklediği böyle bir işlev (olay) donanım veya yazılımdan kaynaklanacak bir kesinti (interrupt) olabilir.

En basit anlamıyla Kesinti (interrupt), işletim sisteminin o sırada yapmakta olduğu işi bırakıp, kesintiyi yaratan işe (proses) anahtarlanmasıdır. Kesintiler, bir bilgisayar mimarisinin önemli bir parçasını oluşturur. Her bilgisayar tasarımı kendi kesinti mekanizmasına sahiptir. Fakat birkaç fonksiyon geneldir.

İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR

a) Proses (Process)

Bir işletim sisteminde anahtar kavram Proses’ dir. Bir proses temel olarak “çalıştırılmakta olan bir program” dır. “Çalıştırılabilir bir program”, programın verileri, program sayacı, ve diğer bölümlerinden oluşan bir “veri yapısı” şeklindeki çatıdır.

Proses, yukarıda da belirtildiği gibi, bir “programın işletimi” ne verilen isimdir. Bir “kaynak program” durgun bir komutlar dizisi şeklinde bulunurken, proses bu komutlar dizisinin işletilmesi anındaki durumuna verilen isimdir. Kişisel bilgisayarlarda (PC), genellikle ortam tek kullanıcılı olmasına rağmen, zaman zaman işletim sistemine ilişkin prosesler de işletime alınmaktadır. Ancak yine de bu bilgisayarlarda çalışan işletim sistemlerinin bazılarının (MS-DOS) gibi tek iş düzeni (monoprogramming), bazıları ise kullanıcının kendisine ait farklı programları aynı anda işletime alabilmeleri nedeni ile (Windows işletim sistemi gibi) çok görevli (multitasking) özelliği taşıdığı söylenebilir.

Çok kullanıcılı olan, (multiuser) ve çok iş düzeni (multiprogramming) uygulanan sistemlerde ise, aynı anda birden çok işin işletilmesi zorunluluğu, CPU, bellek ve diğer sistem kaynaklarının bu işler (prosesler) arasında paylaştırılmasını gerektirir. Bu sistemlerde bu nedenle proses işletimi daha karmaşık bir hal alır.

b) Dosyalar (Files)

İşletim Sisteminin temel bir fonksiyonu, disklerin, çevre üniteleri vs. ile ilgili özelliklerini tutmaktır. Dosya (file) yaratmak, okumak veya yazmak için sistem çağrılarına ihtiyaç vardır. Bir dosya okunmadan önce mutlaka açılmalıdır. Dosyalar ile ilgili bilgiler “ Dizinler (Directory)” şeklinde bir yapıdır.

Prosesler ve dosyalar hiyerarşik (iç içe dallanmış) bir yapıdadır. Ancak, proselerdeki hiyerarşi, dosyalardaki kadar derin ve kalıcı değildir. Proseslerin hiyerarşik yapıdaki yaşamları en fazla birkaç dakika sürerken dosyaların hiyerarşik durumdaki yapıları yıllarca sürebilir.

c) İş (Job)

Kullanıcıların, bilgisayar sisteminde bağımsız bir bütün olarak ve belli bir sıra dahilinde işlenmesini istedikleri hizmetler kümesine “İş (Job)” denilebilir. Bilgisayarın sistemlerine gönderilen işler, bir veya birden fazla programın ayrı ayrı işletileceği alt adımlardan oluşabilir. İşler genellikle adımların art arda uygulanacağı biçimde düzenlenir. Her adım, bir öncekinin sonuçlanması üzerine işletime girer.

Bir örnek verecek olursak, günümüzdeki işletim sistemi olan MS-DOS işletim sisteminde “*.bat” uzantılı dosyalar bir anlamda iş adıyla adlandırılabilir.

d) İstemci / Sunucu (Client/Server)

Modern İşletim Sistemlerin de genel eğilim, çekirdek (kernel) (DOS’ daki Command.com gibi düşünülebilir) en düşük düzeye indirip kullanıcıları etkileyen utility (yardımcı program) leri zenginleştirmektir. Örneğin, bir dosyadan bir blok bilgi okumak için bir istek talebi olsun. Bu durumda istemci proses’ i (client process), dosya sunucusuna (file server) bir istem gönderir. File server işi yapar ve sonucu işlemciye gönderir.

Bu model de Kernel (Çekirdek) istemcilerle sunusular arasında iletişimi sağlar. İşletim sistemini, “file server”, “proses server”, “memory server” gibi parçalara bölmek yönetimi daha kolaylaştırmıştır. Örneğin bir yazılım hatası (bug) sebebiyle sistemdeki “file server” in çalışmaz duruma gelmesiyle, dosya servisi durur ama sistemin tümü çökmemiş olur.

e) Terminal (Sonda Bulunan)

Modern İşletim Sistemlerinde, istemci konumunda olan ve son uç olarak bulunan sistemlerdir. Fakat bu sistemler, iki türlüdür. Bunlardan birisi şu an kullanmakta olduğumuz şekli ile olandır. Yani, kendi işletim sistemini kullanarak istemci konumunda olanlardır. Diğeri ise, sistemi olmayan yani sadece monitör ve klavyeden oluşan sistemlerdir. Bunlara Dumb Terminal (aptal terminal) denir ve bunlar kendi içinde, özel kartla küçük bir server’ a bağlı olarak çalışır ve istemci durumunda bulunur. Örnek olarak bankalardaki memurların kullandığı bilgisayarları gösterebiliriz.

f) Boot (Yeniden Başlatma)

İşletim sisteminin yaptığı işler bitirilip veya kayıtları tutularak yarıda kesilip işletim sisteminin tamamen kapatılması veya elektriğinin kesilip yeniden verilmesi ve işletim sisteminin yeniden başlatılmasıdır.

g) Uyandırma çağrısı

Bir bilgisayar çalışmaya başladığında harekete geçen ilk program, sistem donanımlarının uygun bir şekilde çalışıp çalışmadığını kontrol eden bilgisayarın ROM'unda (Read Only Memory/Sadece Okunabilir Bellek) muhafaza edilen komut setidir. Bu ilk açılıştaki bilgisayarın kendi kendini testi (POST/Power On Self Test) sırasında, işlemci, bellek ve BlOS'ta (Basic Input Output Systems, temel giriş çıkış sistemleri) hatalar olup olmadığı kontrol edilir ve sonuç özel bir bellek alanına kaydedilir. POST işlemi başarılı bir şekilde tamamlandığında, ROM'da yüklü olan yazılım (bazen firmware de denir), bilgisayarın disk sürücülerini etkinleştirmeye başlayacaktır. Çoğu modern bilgisayarlarda, bilgisayar sabitdisk sürücüsünü etkinleştirdiğinde, işletim sisteminin ilk parçasını bulur: Ön yükleyici (bootstrap loader).

Tek bir işlevi olan bu küçük programa ön yükleyici (bootstrap loader) denir: Ön yükleyici bellek içine işletim sistemini yükler ve onun çalışmaya başlamasına izin verir. En temel biçimde ön yükleyici, küçük sürücü programlarını arayüzleriyle birlikte kurar ve bilgisayarın çeşitli alt sistem donanımlarını kontrol eder. İşletim sisteminin tuttuğu belleğin bölümlerini, kullanıcı bilgilerini ve uygulamaları kurar. Bilgisayarın uygulamaları ve alt sistemleri arasında iletişim trafiğini ayarlayan çok sayıda sinyali, flag'leri ve semaforları tutan veri altyapılarını oluşturur. Ardından da, bilgisayarın kontrolünü işletim sistemine bırakır.

İŞLETİM SİSTEMLERİNİN TARİHÇESİ

İlk gerçek “Sayısal Bilgisayar” İngiliz matematikçilerinden Charles Babbage (1792-1871) tarafından tasarlanmıştır. Ancak onun yaşadığı yıllarda teknoloji yetersizliklerinden, tasarladığı makinelerde işletim sistemleri mevcut değildi.

Birinci Nesil İşletim Sistemleri (1945-1955)

Babbage’ ın başarısızlıkla sonuçlanan çalışmalarından sonra, II. Dünya savaşına kadar olan dönemde yok denecek kadar az bir gelişme olmuştur. 1940’ lı yıllarda ise, Harvard Üniversitesinde Howard Aiken; Princeton Üniversitesinde, John Von Neumann ve Amerika ile Almanya’ daki bazı diğer araştırmacıların çalışmaları sonucunda vakum tüpleri kullanılarak sayısal bazı makinelerin geliştirilmesi mümkün olabilmiştir. Ancak bu geliştirilen makineler son derece büyük ve odalar dolusu on binlerce vakum tüplerinden yapılmış ve bugün evlerde kullanılan bilgisayarlardan yüzlerce kez daha yavaş çalışmaktaydılar.

Bu dönemde makinenin hem tasarımını yapan, hem imalatını yapan, hem programlayan, hem işleten ve hem de bakımını yapan hep aynı küçük bir gruptu. Bütün programlama, kontrol panelindeki ilgili yerlere, ilgili kabloları takarak makine dili ile yapılırdı. İşletim sisteminin ise adı bile anılmamaktaydı. Sonraları 1950’ li yılların başında kartlı makinelerin gelişmesi ile programların kartlara yazılıp buradan okutulması sağlanmakla beraber, diğer olaylar tümüyle aynıydı.

İkinci Nesil İşletim Sistemleri (1955-1965)

1950’ li yıların ortasında transistorların geliştirilmesi ile büyük bir devrim oldu. Bu dönemde bilgisayarlar müşterilerin işlerini yapabilecekleri düzeye geldiği için üretici firmalar tarafından satılmaya başladılar. Bu yıllarda, bilgisayar tasarımcıları, üreticileri, operatörler, programcılar ve bakım personeli kesin olarak birbirinden ayrıldılar.

Bu makineler yine de çok büyük ve çok pahalı olduklarından, çok büyük kapasiteli klima cihazları ile soğutma gerektirdiğinden ve çok büyük devlet daireleri ya da çok büyük özel sektör kuruluşları tarafından satın alınabildiler. Bu nesil bilgisayarlarda, kullanıcı her bir satırını bir karta yazdığı programını getirip eliyle sistem operatörüne verirdi.

Operatör kartları kart okuyucu cihazında okutur ve okunmuş seklini teyp bandına aktarırdı. Sonra sisteme derleyici bandını yükler ve arkasından da kullanıcının programının bulunduğu bandı yükleyerek derleme işlemini yapardı. Bu derleme işlemi tamamlandıktan sonra programın çalıştırılabilir halini 3. banda çıkar ve bunu tekrar sisteme götürüp çalıştırarak programın sonucunu yazıcıdan yazdırırdı.

Bu dönemde bundan sonra sağlanan en büyük aşama, derleyicinin bir defa yüklenmesinden sonra, çok sayıda farklı programcının programlarının 1 bant üzerine arka arkaya yüklenip çalıştırılması olanağı ile Yığın İşlem (Batch Processing) kavramının getirilmesi ve uygulamaya koyulmasıdır. Bundan önce bilindiği gibi her programcının programı için derleyici bantınıda bir defa yükleme zorunluluğu vardı. Bu nesil bilgisayarlar bilimsel ve mühendislik işleri için ve Fortran dili ile kullanılırdı. İşletim sistemi ise IBM’ in geliştirdiği ve 7094 makinelerin de kullanılan IBSYS’ di.

Üçüncü Nesil İşletim Sistemleri (1965-1980)

1960’ lı yılların başına kadar üretici firmalar iki farklı üretim çizgisinde gittiler. Bir taraftan mühendislik ve bilimsel işlerde kullanılan bilgisayarlar, diğer taraftan da bankacılık ve sigortacılık şirketleri gibi ticari kuruluşlar tarafından kullanılan bilgisayarlar üretildi.

Ancak bu durum çeşitli sorunlar yarattığından IBM firması bu iki farklı yaklaşımı tek bir yapı üzerinde birleştirmek ve sorunları gidermek amacı ile 360 mimarisini duyurdu.
Bu nesil bilgisayarların mimari yapısındaki en önemli yenilik transistorların yerine entegre devlerin kullanılmış olması idi. Böylece makinelerin boyutları küçülürken, çıkardıkları sıcaklıkta binlerce kat azalmıştı. Bununla beraber kullanım açısından bu mimari yapının getirdiği en önemli yenilik ise “multiprogramming” tekniği idi.

Eski nesil bilgisayarlarda, kart ya da bant okuma süresi boyunca CPU tamamen boş olarak beklemekte iken, bu nesilde belleğin parçalara ayrılıp, her parçada başka bir programın çalıştırılması sayesinde, örneğin bir program teypten okuma yaparken CPU atıl (boş) olarak durmamakta ve diğer programın gereksindiği hesaplama işini yapmakta idi.

Üçüncü nesil bilgisayarların getirdiği bir diğer önemli özellikle, aynı anda gelen çok sayıda program destelerinin, kendinden önce gelenin çalışıp bitmesini beklemeden arka arkaya okutulup disk üzerinden sıra ile çalışmayı beklemelerinin sağlanması idi. Bu olanağa “SPOOLİNG” (Simultaneous Peripheral Operation On Line) adı verilmiştir. Spooling tekniği, yazıcı gibi paylaşımlı kullanıma uygun olmayan ünitelerin kullanıcılar tarafından hiç beklemeksizin kullanabilmelerine olanak sağlamıştır.

Örneğin var sayalım ki, aynı bir yazıcıda yazılmak üzere aynı anda 3 farklı kullanıcı programı tarafından 3 tane çıktı gönderilse ne olur? Eğer işletim sistemi ve onun kaynakları yöneten fonksiyonları olmasaydı, kağıt üzerinde ilk 5 satır mesela 1. kullanıcının, sonraki bazı satırlar 2. kullanıcının ve diğer bazı satırlar da 3. kullanıcının olurdu ki bu tam bir kaos yaratırdı. İşte işletim sistemi örneğin sahip olduğu Spooling mekanizması sayesinde bu kullanıcılar tarafından gönderilen işleri disk üzerinde sıra ile biriktirir ve yazıcı ünitesinden de sıra ile birbirine karışmadan yazdırır.

Özet olarak Spooling;

1.Paylaşımlı kullanıma uygun olmayan çevre ünitelerinin, kullanıcılar arasında birbirlerini beklemelerine gerek olmaksızın paylaşıyorlarmış gibi kullanmalarını sağlar.

2.Hız bakımından birbirinden çok farklı üniteleri arasındaki bilgi transferinin etkin bir şekilde yapılabilmelerini sağlar.

Yine üçüncü nesil bilgisayarlarla gelen diğer bir özellik zaman paylaşımıdır (Time-Sharing). Bu yazılım teknolojisi ile de, aynı anda çok sayıda kullanıcının terminalleri başındayken çalıştırdıkları işlere yada terminal vasıtası ile olmasa da sistem üzerinde yığın işlem “Batch Processing” olarak çalıştırılan işlere CPU’ nun sıra ile ve kısa sürelerle tahsis edilmesi sağlanabilmiştir. Bu sayede hem sistemde çalıştırılan işlerin hepsi CPU’ yu kısa aralıklarla kullanabilmiş olmakta, hem de sistemde çalışan örneğin ekran başında oturan kullanıcılar CPU’ nun yalnızca kendilerine servis verdikleri hissine sahip olurlar.

Dördüncü Nesil İşletim Sistemleri (1980-....)

LSI (Large Scale Integration circuits) entegre devrelerinin gelişmesi ile ve binlerce transistoru ihtiva eden chiplerin 1 cm2 üzerine yerleştirilmesi ile kişisel bilgisayar (PC – Personal Computer) devri doğmuş oldu.

O dönemdeki kişisel bilgisayarlar mimari bakımından mini bilgisayarlardan farklı olmamakla beraber, fiyatı bakımından çok daha ucuzdular. PC’ lerin gelişmesi ve bunlar üzerinde çalışabilecek yazılımların, hiç bilgisayar bilgisi olmayan kişiler tarafından da kullanılabilir olması bu nesil bakımından evrim olmuştur. Bu nesilde iki tane işletim sistemi sektöre hakim olmuştur. Bunlardan bir tanesi Ms-Dos, diğeri de Unix’ dir.

1980’ li yılların ortalarında ilginç bir teknolojik yapılanmada başlamıştır. PC’ lerin Ağ İşletim Sistemleri (Network Operating System) ve Dağıtık İşletim Sistemleri (Distributed Operating System) ile kullanılmaya başlamasıdır.

Bir ağ işletim sisteminde, kullanıcılar ortamda çok sayıda bilgisayarın mevcut bulunduğunun farkında olurlar ve aynı zamanda uzaktaki başka bilgisayarlara Uzaktan Bağlanma (Remote Login) olabildikleri gibi dosyalarını bir bilgisayardan diğerine kopya edebilirler. Ağ işletim sistemindeki, en önemli özelliklerinde biri de, her makinenin kendi yerel işletim sistemi tarafından işletilmesi ve her makinenin kendi kullanıcılarına sahip olmasıdır.

Dağıtık işletim sistemlerin de, bunun tersine, gerçekte ortamda çok sayıda CPU, olduğu halde, ortamın kullanıcıya sadece geleneksel tek işlemcili gibi görünmesidir. Bir gerçek dağıtık sistemde, kullanıcılar programlarının nerede çalıştırıldığının ve dosyalarının nerede yerleşmiş olduğunun farkında olmazlar. Bu işlemlerin hepsi otomatik olarak ve etkin olarak işletim istemi tarafından gerçekleştirilir.

İŞLETİM SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ

Bir işletim sistemi bir anda yalnızca bir kullanıcının bilgisayarı kullanmasına izin veriyor ve birden çok kullanıcının kullanmasına izin vermiyorsa, böyle bir işletim sisteminden bir grup çalışanın ortak kullanım sağlaması mümkün olmaz. Buna benzer olarak örneğin bir kullanıcı aynı bilgisayar üzerinde birden fazla programı aynı anda işletime almak istiyorsa, o işletim sisteminde “çok görevlilik” (Multitasking) özelliğinin bulunmasını aramalıdır.

İşte bunun gibi işletim sistemlerinin bir kısmında bulunan bir kısmında bulunmayan çeşitli özellikler, özellikle endüstride bir işletim sisteminden bahsedilirken üzerinde en fazla konuşulan hususları oluşturmaktadır. Bu nedenle endüstrideki günlük konuşma dilinde çok geçen bazı kavramlar incelenecektir.

a) Batch Processing (Yığın İşleme)

İşletim Sistemine, okutulan programlar (Spooling sahası) denilen ve disk üzerindeki özel bir alanı kapsayan bölüme sıra ile ve arka arkaya okutulup biriktirilmeye ve sonra bu saha da derlenmek ve çalıştırılmak için bekleyen programların sıra ile derleme ve çalıştırılma işlemine tabii tutulması yöntemine geçildi. İşte bu yöntem “yığın işlem” in (Batch Processing) temellerini atmış oldu.

Yığın İşlem, bilgisayar sistemlerinin daha verimli kullanılmalarını sağlayarak, iş başına düşen sistem giderlerini azaltmıştır. Ancak bu olumlu yönünün yanı sıra 2 önemli sakıncası vardır. Bunlardan ilki iş yönetiminin durgun ve iş denetim dilinin olanakları ile sınırlanmış olmasıdır. Kullanıcı işletimde oluşan hataları çözümlemek için işin sonuçlanıp sonucun kendisine dönmesini beklemek zorundadır. Yani, işletim kullanıcının tamamen kontrolü dışındadır. İkinci sakınca, çoğu işletim ortamında işler sonuçlanmış olsalar bile çıktıların kullanıcıya ulaşması saatler sürebilmekte, buda verimliliği azaltmaktadır.

Kişisel bilgisayarlardaki “MS-DOS” işletim sisteminde “Batch Processing” yığın işleyen programları çalıştıran komutların bir dosya içine arka arkaya (ardışık) yazılması ile oluşan tek bir dosyanın çalıştırılması ile sağlanır. Bu dosya *.BAT uzantılı bir dosyadır. Örneğin, “Autoexec.bat” dosyası DOS yüklenirken otomatik olarak çalışan ve bu dosyanın içinde ardışık olarak yazılı durumda olan her deyimi sıra ile işleten bir nevi “Batch Processing” işidir.

b) İnteractive Processing (Etkileşimli İşlem)

Etkileşimli işlem kullanıcılara, işlerini dinamik biçimde yönetme, çalıştırılan programların sonuçlarını doğrudan elde edip, her an müdahale edebilme olanağı sağlayan çalışma türüne ilişkin bir özelliktir. Bu çalışma türünde kullanıcılar, bir işin çalışma süreci boyunca işe, monitör ve klavye vasıtası ile her an müdahale edebilmektedirler. Yani bir başka söylemle, ekran başında oturan bir kullanıcının bilgisayara bir komut vermesi ve o komuta bilgisayardan yanıt alması türünde, bir nevi karşılıklı konuşma yapar gibi çalışma biçimine “Etkileşimli İşlem” denir.

Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi, kullanıcılar program geliştirme, metin dosyaları oluşturma, program derleme ve test etme, veri tabanı sorguları işletme, bilgisayar ağı komutları girme, internet servislerini kullanma gibi kısa süreli işlerini Etkileşimli İşlem olarak yürütürler.

Bu yöntemin kullanıldığı işletim sistemleri tek kullanıcılı bir PC olabildiği gibi birlikte çalışan kullanıcı sayısı oldukça fazla olan bir ana bilgisayardaki işletim sistemi de olabilir. Terminal başındaki veya kişisel bilgisayar başında oturan kullanıcının çalışma şekli buna örnek olarak verilebilir. Etkileşimli işlemde, hizmet süreci:

a) İşlenecek bilginin bilgisayara yöneltilmesi

b) İşletim için beklemesi

c) İşletim

d) Sonuçların dökümü

e) Kullanıcının inceleme süreci

Biçiminde 5 evreye ayrılır. Bilginin girilmesinden başlayarak, sonuçların dökümüne kadar geçen süre, Yanıt Süresi (response time) olarak adlandırılır. Yanıt süresi, işletim için gereksenen süreler kadar, işletim evresine geçmek için beklenen süreye de işletim dilimleri arasında ana işlem biriminin (CPU) başla kullanıcılara servis verdiği zamanlarda bu kullanıcının CPU’ yu beklediği sürelere de bağlıdır. Etkileşimli işlemde işletim sisteminin önemli fonksiyonlarından biri bu dilimlerin, kullanıcıların hiç birini fazla bekletmeyecek biçimde adil dağılmasını sağlamaktır. Yanıt süresi için, kesin bir üst sınırın çizildiği etkileşimli uygulamalar, yani uygulamaların yürütülebilmesi için tahammül edilebilir en uzun sürenin ne kadar olabileceğinin belirlenmesi, Gerçek Zamanlı (Regl Time) sistemlerde yapılır.

c) On Line Processing (Çevrim İçi İşlem)

“On Line” işlem, otomasyon (bankacılık işlemi gibi) uygulamalarında verilen sisteme sunuluş biçimini tanımlayan bir terimdir. Eğer veriler bilgisayar sistemine doğrudan bir biçimde ve işin sahibi tarafından bizatihi aktarılıyorsa yapılan uygulamaya On Line Processing denir.

Bu tür çalışma biçiminde bilgisayar sistemine bağlı uç birimlerde (başka illerdeki banka şubesindeki çalışanlar gibi), mönüler aracılığı ile belirli bir otomasyon projesine yapılması istenilen bir işin gerçekleştirilmesi amacı ile veriler girilir. İşlemde bilgisayar sistemi tarafından anında uygulanır.

Örneğin bankacılık uygulamalarında müşteriler tarafından bankamatik cihazlarından geçekleştirilen para çekme, para gönderme, borsa işlemleri yapma gibi değişik bankacılık işlemlerine ilişkin veriler telefon hatları aracılığı ile doğrudan uygulamanın yürütüldüğü bilgisayar sistemine ulaşıyorsa yürütülen uygulama “On Line” işlemdir.

d) Off Line Processing (Çevrim Dışı İşlem)

Off Line Processing, On Line İşlemlerin bir noktaya kadar uygulanıp daha sonrasında Batch Processing olarak yürütüldüğü uygulamalardır denilebilir. Belli bir mekan içinde bulunan bilgisayar sitemine veriler doğrudan girilmek suretiyle belli bir süre On Line olarak yürütülen otomasyon projesinde, biriktirilen veriler bir süre sonra asıl bilgisayar sistemine topluca aktarılarak işlenirse bu tür uygulamalara Off Line Processing adı verilir.

Örneğin, bir şehirdeki fabrikanın departmanlarındaki terminallerinden bir takım satış, envanter, sipariş gibi veriler fabrikanın merkezindeki bilgisayar sisteminde anında işlenirler. Akşama kadar girilen bu veriler daha sonra, fabrikanın bilgisayar sisteminden bir başka şehirdeki genel müdürlük binasında bulunan asıl bilgisayar sistemine aktarılırsa, yürütülen bu uygulama biçimine Off Line İşlem adı verilmektedir.

e) Serial Processing (Seri İşleme)

Kişisel bilgisayar için kullanılan çoğu tek kullanıcılı (Single User) işletim sistemi, temel olarak Serial Processing yapmaktadır. Bu özellik, kullanıcının, komutları yada çalıştırmak istediği programların isimlerini klavye aracılığı ile arka arkaya girmesi yoluyla gerçekleşir. Kullanıcının yapmak istediği işleri bilgisayar ortamına birbiri ardı sıra aktarması işlemi Seri İşleme olarak anılır.

Örneğin, kişisel bilgisayarlardaki Ms-Dos işletim sisteminin bir kullanıcı kullanırken doğal olarak bir Seri İşlem uygulamaktadır. Çünkü, kullanıcı bir program çalıştırıyorsa bir sonraki yapmak istediği işi ancak bu programın çalışması tamamlanıp bittikten sonra uygulayabilecek, ondan sonrakini de ikincinin tamamlanıp bitmesinden sonra ancak yine yöneltebilecektir. Böylelikle yapılmak istenen işler kullanıcı açısından birbiri ardı sıra seri olarak bilgisayara yöneltilebildiği için bu tür bir kullanım biçimi seri işleme olarak adlandırılır.

f) Monoprogramming (Tek İş Düzeni)

Monoprogramming yani tek iş düzeni, bir anda, bir işletim sisteminin yalnızca bir programı çalıştırabilmesidir. Bu yöntemde kullanıcı, CPU’ yu tümü ile tek başına kullanmaktadır. İşletimde oluşan hatalar, başka bir kullanıcıya yansımayacağı için, korunma önlemleri yalnızca İşletim Sistemi ile kullanıcı arasında ön görülür. Ancak, verimlilik düzeyi düşük bir özelliktir.

Bugüne kadar endüstride yerleşmiş olan PC’ ler de örneğin MS-DOS işletim sistemi ortamında bir muhasebe paket programının çalıştırılması gibi uygulamalar bu türdendir. PC’ ler de kullanılan MS-DOS işletim sistemi bilgisayarın CPU’ yu Monoprogramming özelliği ile kullandırmaktadır. Çünkü zaten tek kullanıcılı olduğundan, başka kullanıcıların da aynı bilgisayarı kullanabilmelerine olanak tanımadığı gibi aynı kullanıcının aynı anda başka programların da işletilmesine mümkün kılmadığından, bir anda yalnızca bir kullanıcının bir programı işlete bilmekte, dolayısı ile tek iş düzeni (monoprogramming) ortamı olmaktadır.

g) Time-Sharing Systems (Zaman Paylaşımı)

İşletim Sisteminde zaman paylaşımı, genel program geliştirme ortamına ek olarak, bilgisayar destekli tasarım ve metin işleme (test Processing) sistemlerinde yaygın olan, Multiprogramming ve Multiuser özelliklerini kapsayan bir yaklaşımdır. Multiuser sistemlerin başlıca özelliklerinden bir tanesi, özellikle Time-Sharing desteği sayesinde de iyi bir yanıt süresi (response-time) göstergesi sağlamasıdır. İşletim sisteminin bu özelliği sayesinde, her kullanıcı, Mainframe sisteme tümü ile yalnız kendisi sahipmiş gibi çalışsa da, aslında time-sharing özelliği sistem kaynaklarını eşit bir şekilde kullanıcılara paylaştırma amacını taşır.

Bu yaklaşımda programlara belli zaman aralıklarında CPU’ yu kullanma hakkı verilir. Bu sürenin sonunda da program, (ya da kullanıcı) tekrar CPU kullanma sırasının kendisine gelmesini beklemesi için, bir bekleme kuyruğuna koyulur. Zaman paylaşımlı sistemlerde bellek yönetimi, birlikte çalışan programların birbirlerinden izolasyonunu ve bellek korunmasını iyi bir şekilde sağlar.

h) Multiprogramming (Çok İş Düzeni)

Çok kullanıcılı bilgisayar sisteminde, bir çok farklı kullanıcılara ait işler aynı anda işletime alınabiliyorsa, bu işletim sistemi ortamına “Multiprogramming” yada çok iş düzeni denir. Multiprogramming başlangıçta, CPU’ nun boş olarak beklediği süreleri değerlendirmek için tasarlanmıştır. Sistemde çalışan bir kullanıcıya ait herhangi bir iş, bir Giriş/Çıkış (I/O) veya başka bir nedenle beklemeye geçtiğinde, CPU’ nun başka bir kullanıcının programını işletmeye tahsis edilmesini (atanması) ve böylece bu pahalı birimden daha fazla yararlanılması amaçlanmıştır. CPU ile I/O birimlerinin çalışma hızları arasındaki fark büyüktür. Örneğin dakikada 300 kayıt (record) okuyabilen bir teyp ünitesinden veri okuyan bir program, bir kayıt için 200 milisaniye beklemek zorundadır.

Not : 1sn = 1.000 milisaniye, 1dk = 60.000 milisaniye

1sn = 1.000.000 mikrosaniye ,

1sn = 1.000.000.000 nanosaniye,

60.000/300 =200 milisaniye =200.000 mikrosaniye (1 kayıt okuma için geçen süre)

200.000 / 2 = 100.000 komut

Bir bilgisayar sisteminde işlem hızının 2 mikrosaniye olduğunu varsayalım. Bu durumda, bu örnekte teyp ünitesinden bir kayıt okumak için CPU’ nun bekleyeceği 200 milisaniyelik süre içinde CPU 100.000 komut işleyebilirdi.

Görüldüğü gibi Multiprogramming genellikle ana bilgisayarlarda kullanılan işletim sistemlerinde olabilecek bir özelliktir. Bu özellik Multiuser özelliğinin de olmasını gerektirir. Burada örneğin tek bir CPU bulunan sistem üzerinde çalışan işletim sistemi, bu sisteme aptal (Dumb) terminaller vasıtası ile erişen kullanıcıların programlarını aynı anda işletime alır ve her kullanıcının programına çok kısa sürelerle CPU’ yu kullandırarak bütün kullanıcıların programları aynı anda çalışıyormuş gibi olur.

Bir bilgisayarda belli bir anda CPU ancak bir kullanıcının programını çalıştırır. Yani, sistemde örneğin 25 kullanıcı varsa ve bunların hepsi kendi programlarını çalıştırıyorsa, multiprogramming ortamında bunların hepsi işletime alınır, fakat çalıştırma ile kast edilen CPU’ nun o sırada, yani çok kısa bir zaman süresi için (4’ er milisaniye gibi) bunlardan yalnızca sırası gelen bir programı işletmesi anlatılmaktadır.

i) Multitasking (Çok Görevlilik)

Multitasking, bir işletim sisteminde bir kullanıcının, birden fazla sayıda prosesini aynı anda işletime alınabilmesi özelliğidir. Yani multitasking, bellekteki birkaç prosesi veriyi aynı anda işlemesi ve işlemci ile I/O ünitelerinin de bunlar arasında aynı anda kullandırılması ortamının yaratılmasıdır. Ancak bir bilgisayar sisteminde, işletim sisteminin kendisine ait birden fazla proses’ in aynı anda çalıştırılması, bu sistemde “multitasking” özelliği olduğunu göstermez. Bu nedenle bir işletim sisteminde multitasking özelliği, ancak bir kullanıcının birden fazla sayıdaki kendi prosesi aynı anda işletebiliyorsa vardır.

Bir çok uygulamanın (programın) aynı anda çalıştırılmasıdır. Bunun sağlanması için, görevler (uygulamalar) kısa zaman dilimleri içinde işlemcide çalıştırılır. Bu zaman dilimlerinin oldukça küçük zaman dilimleri olması nedeniyle yapay da olsa bir eş zamanlılık söz konusu olur (İşlemci aynı anda iki işi yapamaz).

Bütün görevlerin toplam bitim süresi bakımından iki sistem arasında fark yoktur. Tek farklılık yukarıda anlatılan örnekte belirtilen avantajdan kaynaklanır. Kısa görevler daha çabuk biter ve kendisinden önce gelen uzun görevleri beklemez. Windows işletim sisteminde birden çok pencere açmak gibi.

j) Multiuser systems (Çok Kullanıcılı Sistemler)

Multiprogrammingi destekleyen işletim sistemleri, genellikle çok sayıda kullanıcının sistemi çeşitli amaçlarla kullanmalarını sağlar ki, bu sistemlere çok kullanıcılı sistemler (Multiuser System) denir. Bu özellik sayesinde her kullanıcı sisteme ayrı bir terminalden ya da bir bilgisayar ağına bağlı kendi bilgisayarından kendisine ait hesabını (userid) şifresi ile birlikte girerek sisteme erişmiş olur. Bu nedenle multiuser sistemler kullanıcı seviyesinde daha yüksek bir güvenlik (security) ve koruma (protection) mekanizmaları sağlamaya ek olarak kullanıcının sistem kaynaklarını kullanma düzeylerini (accounting) saptamaya ve izlemeye yarayan mekanizmalar içerir.

Buradan anlaşılmaktadır ki, bir işletim sisteminin multiuser özelliği varsa, o sistem genellikle multiprogramming de desteklenmektedir.

İşletim Sistemlerinin Temel Görevleri

Tek kullanıcılı ve tekli programlama olanağı sağlayan işletim sistemlerinde, bütün kaynaklar (Merkezi işlem birimi, RAM bellek, disk-disket ve yazıcı gibi) tek bir kişi ve tek bir programca paylaşılmaktadır. Çoklu programlama yapan bütün işletim sistemleri belli fonksiyonları yerine getirmek üzere tasarlanmıştır. Birden fazla program aynı anda çalıştırıldığı ve işlemci herhangi bir anda sadece bir işlemi çalıştırabildiği için, işletim sistemi işlemciyi bu işlemler arasında paylaştırabilmelidir. Ayrıca, bir işlem çalıştırılırken ana bellekte (RAM) olması gerektiğinden, çoklu programlama yapan işletim sistemi, ana belleğin çalıştırılan işlemler arasında paylaştırılmasını sağlamalı ve birbirlerinin bölümlerine erişimlerini engellemelidir. Bulara ek olarak, giriş,çıkış birimlerine erişimi kolaylaştırmalı ve bunları işlemler arasında paylaştırmalıdır. Ayrıca, kullanıcıların çalışmalarını ikincil bellekte (disk, disket vb) saklayabilmelerine olanak veren dosyalama sistemi sağlamalıdır. Bütün bunlardan önce, bu servislerin kullanıcıya sunulmasında kabuk (=shell) yada komut çeviricisi (=command interpreter) adlı programdan yararlanılır. Bu program, kullanıcı ile işletim sistemi arasında bir iletişim aracıdır. Yani, işletim sistemini dış dünyaya açılan kapısıdır. Kabuk kullanıcıdan gelen istekleri alır ve bunları işletim sistemine ileterek yapılmasını sağlar.

Yukarıda özetlendiği gibi, bir işletim sistemi, kullanıcılara bilgisayarda dört çeşit destek sağlamalıdır.

1. İşlem Yönetimi

İşlem, bir programın belli bir veriyle çalıştırılmasıdır. Bilgisayar çalışırken, işlemci herhangi bir anda sadece bir işlemi çalıştırabilir. Çoklu programlamada birden fazla işlem olduğu için, çalıştırılan işlem dışındaki işlemler beklerler. İşlemci, her işleme belli bir zaman dilimi ayırır ve devamlı çalıştırdığı işlemi değiştirir. Fakat, bilgisayar çok hızlı çalıştığı için, bu değişimler fark edilemez. Sanki her işlem aynı anda çalışıyormuş gibi görünür.

İşlem yönetimini sağlayan işlem yöneticisi, çalıştırılmayı bekleyen bütün işlemleri bir sıraya sokar ve belli bir anda hangi işlemin çalıştırılması gerektiğine karar verir. İşlemler, herhangi bir anda üç durumdan birinde olabilir. Bunlar:

a) Hazır: İşlem, kullanıcı tarafından gönderilmiştir, ana belleğe yerleştirilmiştir. Ve hazır kuyruğunda çalıştırılmayı beklemektedir.

b) Çalışıyor: İşlemcinin o anda çalıştırdığı işlemin bulunduğu durumdur.

c) Kesilmiş: İşlem, giriş-çıkış birimlerinin veri transferi yapmasını bekliyor durumdadır. Bu transfer biter bitmez, hazır durumuna geçer.

Şekil 1 İşlem Yönetimi

Şekil 1’de bir işlemin durumlarını ve durum değiştirmelerini özetler. Bu şekildeki durum değiştirmeleri şöyle açıklanabilir. (1) İşlem harekete geçirilmiştir ve kesilmiş durumda belleğe yüklenmektedir. (2) İşlemci boşalmıştır. Hazır kuyruğunda sıra, bu işleme gelir ve işlem hazır durumundan çalışıyor durumuna geçer. (3) İşlem kendisine ayrılmış zamanı bitirmiş, sıra başka işleme gelmiştir. İşlem, çalışıyor durumundan hazır durumuna geçer ve hazır kuyruğundaki yerini alır. (4) İşlemin beklediği giriş-çıkış işlemi yüzünden kesilmiştir. (5) İşlemin beklediği giriş-çıkış işlemi tamamlanmıştır. İşlem hazır kuyruğuna geçer. (6) İşlem biter.

Bir işlemin yaşamını şöyledir: kullanıcıdan gelen bir işlem, önce belleğe yüklenir. Daha sonra, diğer işlemlerle beraber işlemciyi paylaşır. Bu arada, herhangi bir giriş çıkış işlemi olursa, bunu bekler ve bittiği zaman işlemciyi paylaşmaya devam eder. İşlem sona erdiği zaman sistemden ayrılır.

2. Bellek Yönetimi

İşletim sisteminin bellek yönetimi ile ilgilenen kısmı olan bellek yöneticisinin görevi, ana belleğin hangi kısımlarının kullanılıp hangilerinin kullanılmadığını izlemek, işlemlere gerektiğinde bellek ayırıp, işleri bittiğinde bunu geri almak, ana bellekte çalışan işlemleri tutmak için yer kalmadığında, ikincil bellek ve ana bellek arasında işlem transferini yapmak ve işlemlerin diğer işlemlere ayrılmış olan bellek alanlarına erişimlerini önlemektir.

Bellek yöneticilerinin iki türlü çalışma yöntemi vardır. Birisinde işlem, ikincil bellekten ana belleğe transfer edilir ve bitimine kadar ana bellekte kalır. Bu sistemler basittir, genelde tekli programlama sağlar ve yavaş çalışırlar. Diğeri, oldukça karışıktır ve çoklu programlamada üstün performans sağlarlar. Bu tip sistemlerde, işlemler başlangıcından bitimine kadar ana bellekte kalmaz, gerektiğinde ikincil belleğe geri yazılıp, tekrar ana belleğe alınabilirler. Böylece, ikincil bellek ve ana bellek arasında devamlı işlem transferleri yapılır.

Bu yöntemin çeşitli şekilleri vardır. Bir yöntemde, çalıştırılacak işlem ana bellekte olmadığında ve ana bellekte yer kalmadığında, herhangi bir işlem ana bellekten ikincil belleğe geri yazılır ve ana bellekte açılan yere yeni çalıştırılacak işlem alınır. Eğer ana bellekte yer varsa, işlem, bellek yöneticisi tarafından boş bir kısma yerleştirilir. Diğer yöntemler, çok önemli bir olay olan sanal belleğe olanak tanırlar.

Eğer, işlem ana belleğin kapasitesinden büyükse ne olacaktır ? işte bu sorunun yanıtı, sanal bellektir. Buna göre, bir işlemin tamamının değil, sadece o anda çalıştırılan bölümünün ana belleğe alınması yeterlidir. Böylece, daha küçük kapasiteli bellekte, daha fazla işlem olabilir ve bellek kullanım verimi artar. Bu yöntemde, ikincil bellek (disk, disket vb.) yardımıyla ana belleğin kapasitesi artırılmıştır.

Sayfalama, sanal bellek olayının gerçekleştirildiği bir yöntemdir.bu yöntemde işlem, uzunluğu sabit, sayfa adı verilen kısımlara ayrılmıştır. İşlemcinin gereksinim duyduğu sayfa ana bellekte bulunamazsa, ikincil bellekten yüklenir. Böylece, ana bellekle ikincil bellek arasında bir sayfa trafiği olur. (Şekil 2)

3. Giriş-Çıkış Birimleri Yönetimi

İşletim sistemi programlarının en önemli görevlerinden biri de, giriş-çıkış birimlerinin denetimi ve yönetimidir. Bir bilgisayar sisteminde, bütün giriş,çıkış birimleri donanım açısından değişik özelliklere sahip olduğundan, her biri ayrı yazılıma gereksinim duyarlar. Bu yazılımlara aygıt sürücü (device driver) adı verilir. Sisteme yeni bir giriş-çıkış birimi eklendiği zaman, eğer işletim sisteminde o bileşen (aygıt) için gerekli yazılım yoksa, işletim sistemi o aygıtla iletişim kuramaz. Bu yüzden, birim için gerekli yazılımında sisteme eklenmesi gerekir. Örneğin, bilgisayara yeni bir CD yazıcı eklenmek isteniyorsa, ilgili aygıt için gerekli aygıt sürücü yazılımı da disket yada CD’den bilgisayar kurulmalıdır. Aksi halde aygıt düzgün çalışmayacak yada hiç çalışmayacaktır.

Giriş-çıkış birimleri genel olarak iki kısımdan oluşurlar. Bir mekanik, bir de elektronik kısım. Elektronik kısım denetleyici, mekanik kısım aygıt olarak adlandırılırlar. İşlemci, denetleyiciyle haberleşir, denetleyici de aygıta bilgi alır yada verir. (Şekil 3)

Şekil 3

Giriş-çıkış birimleri, kullanılışları bakımından ikiye ayrılırlar. İlki paylaşılabilir, diğeri ise paylaşılamayan birimlerdir. İlkine diski, ikinciye yazıcıyı örnek verebiliriz.

Paylaşılabilir birimler, aynı anda birden çok işleme hizmet verebilirler. Paylaşılamayan birimler ise, bir anda bir işlem tarafından kullanılabilirler. Eğer paylaşılamayan bir giriş-çıkış birimi olan yazıcı, iki işleme birden aynı anda yanıt verseydi, bir satır birinci işlemin istediğini, bir satır ikinci işlemin istediğini yazar ve yazılan şeyler hiçbir işe yaramazdı. Fakat, eğer sadece bir işleme hizmet verirse, diğeri yazıcıyı beklemek zorunda kalacak, bu da sistem performansını düşürecektir. Bu durumda işletim sistemi, ikinci işlemi bekletmemek için, ikincil belleğin yada ana belleğin bir kısmını onun yazıcıya göndermek istediği bilgileri saklamak için kullanır. Yazıcının işi bittiği zaman da, bu bilgileri, buradan yazıcıya yazması için gönderir. İşte işletim sistemi, paylaşılamaz konumdaki giriş-çıkış birimlerini, bu yolla paylaştırır. Buna SPOOL (simultaneous Peripheral Operation On Line = Eşzamanlı Bağlantı Çevre Birimleri İşlemi) (Kuyruk) adı verilir.

4. Kütük (Dosya ve Klasör) Yönetimi

İşletim sisteminin bu bölümü, kullanıcıya en yakın bölümüdür. Kütük (dosya), bilgilerin içinde saklandığı birimlerdir. Her işletim sistemi, kütüklere erişimi ve kullanımını sağlar. Kullanıcı, bu kütüklere erişebilmek için, ikincil bellekteki fiziksel yerini iz ve sektör olarak bilmek zorunda değildir, sadece kütüğün adını bilmesi yeterlidir. İşletim sistemi, bu adı alarak, bu kütüğün ikincil bellekteki fiziksel yerini bulur ve kullanıcıya sunar.

Kütükleri takip edebilmek için, işletim sistemi dizin adı verilen listeler kullanır. Dizinde, her kütük için bir bilgi bloğu tutulur. Bu bilgi bloğunda, kütüğün ismi, tipi, büyüklüğü yanında ikincil bellekte nerede bulunduğu gibi, sadece işletim sisteminin kullanacağı bilgiler de bulunur. Her dizinin ayrıca alt dizinleri de olabilir. Böylelikle, ikincil bellekteki kütük sistemi kullanıcıya şekil 6’da ki gibi görünür. Şekilde, dikdörtgenler dizinleri, elipsler kütükleri simgelemektedirler.

Her işletim sisteminin kendine özgü kütük yapısı vardır. Ayrıca her işletim sistemi kütük ve dizinleri kendine özgü yöntemlerle ikincil belleklerde saklar. Örneğin DOS işletim sistemi, FAT 16 sistemini kullanırken, Windows 98 FAT 32 ve Win NT ise NTFS sistemini kullanmaktadır.

Şekil 5 Dosya ve Klasör Yönetimi

SABİT DİSKİN YÖNETİMİ

Terimler

HDD: Sabit disk olarak tanımladığımız bu terimin açılımı, High Density Disk (Türkçe=Yüksek Yoğunluklu Disk.)

HEAD: Sabit disklerde Okuma/Yazma işlemini yapan mekanik parça.

PLATE: Bilgilerin yazıldığı parça. Bir sabit disk bir kaç tane diskten oluşabilir. Üste üste gelmiş bu disklere plaka olarak adlandırıyoruz.

TRACK: Sabit diskte bulunan plakalarının üzerinde gözle görülmeyecek eş merkezli dairesel çizgiler vardır. İşte bu dairesel çizgilere track (iz) denilmektedir.

SECTOR: Her plaka üzerinde bulunan tracklar sectorlere ayrılırlar. HDD'de bulunan sectorler aynı hizadadırlar. Yani HDD'nin üzerinde bulunan plakalardan birinin üzerindeki track'te bulunan herhangi sector, diğer plakanın üzerinde bulunan aynı track'in aynı sector'ünün hızasındadır.

CLUSTER: Cluster, Sector'ler üzerinde ayrılmış en küçük küme olarak tanımlayabiliriz. Normalde FAT16, FAT32 ve NTFS dosya sisteminde, HDD'deki partition'un kapasitesine göre formatlama sırasında standart olarak belirlenmiş boyutta kümeler oluşuyor. Bu clusterların boyutunu, kullanılan dosya sistemi ve partitionun kapasitesi belirlemektedir. Ama kullanıcı bu boyutu formatlama sırasında belirleyebilir.

Cluster'ların boyutlarını belirlemek için formatlama işlemi sırasında *("/Z:n" ) parametresini kullanılır.

Örneğin;"format c:/Z:n"

(Not: Windows 2000/XP'de komut satırında bu işlemi "Format c:/A:<Cluster boyutu>" şeklinde gerçekleştirebilirsiniz. Örneğin;32K cluster için "Format c:/A:32" yazılır.)

Bu ifadede bulunan "/Z:n" parametresinde sadece "n" değişkendir. "n" yerine belirlemiş olduğunuz cluster'ın boyutunun 2 katını yazılmalıdır. Yani boyutunun 32K olması istenilen clusterlar için, "format c:/Z:64" yazılmalıdır.

"n" değişkenine neden cluster miktarının iki katının neden yazıldığına gelince; "cluster sayısı= n * 512 byte" olarak belirtirsek,

Buradan 64*512=32768byte=32Kbyte çıkar.

Yalnız göz önünde tutulması gereken bir nokta var. Ayrılmış bulunan kümelerin boyutu ne kadar büyük olursa boşa harcanacak yer de o kadar fazla olacaktır.

Çünkü, HDD, boyutu 32K olan boş kümelere ayrılmış olsun, boyutu 33K olan bir dosyayı HDD'ye kaydetmek için, bu dosyanın 32K'lık bir bölümü bir kümeye, kalan 1k'lık bölümü de 32K kapasiteli başka boş kümeye yerleşecek, geri kalan 31K'lık yer boşa harcanmış olacak. Aynı şekilde, 4 KB'lık dosya bile 32 KB yer kaplayacaktır. Çünkü bir cluster’da tek bir dosya bilgisi yer almaktadır. Bu yüzden cluster'ların boyutu arttıkça boşa giden yer miktarı da artmaktadır. Ama yeterince büyük bir HDD de cluster'ın boyutunu arttırarak HDD'nin performansının biraz daha arttırılması mümkündür.

INTERFACE: Sabit disklerin hangi arabirimini kullandığını belirtir. Şimdilerde EIDE/ATAPI ya da SCSI arabirime sahip arabirimler kullanılmaktadır. Anakart üreticileri de bu arabirimlere göre kontrol kartı yada kontrol chip'i üretmektedir. SCSI arabirimi EIDE arabirimine nazaran daha hızlı bir o kadar da pahalıdır. Bizim gibi birçok kullanıcı SCSI arabirimine sahip HDD'de kullanmasa da büyük ağlardaki Server'lar SCSI arabirimine sahip HDD'ler kullanıyor.

RAID: RAID'in açılımını Redundant Array of Indepent Disk olarak verebiliriz. Büyük ağlardaki sunucular için hem veri güvenliği açısından hem de performans açısından belki de en iyi yöntem RAID kullanmak gibi görünmektedir.

RPM: Rotation Speed yani disklerin dakikadaki devrini (dönüş hızını) belirtir. Şu anda piyasada bulunan IDE sürücüler 5400 rpm, 7200 rpm hızlarında iken, SCSI sürücülerdeki diskin dönüş hızı 10.000 rpm, 15.000 rpm civarında gezmektedir.

DATA ACCESS TIME: "Veri Erişim Hızı" olarak tarif edebiliriz. Sabit diskteki kafanın bir veriye erişebilmesi için bir track'tan diğer bir track'a geçerken kaydettiği zamandır. Kullanılan zaman birimi ise Milisaniye (ms) cinsindendir. Ne kadar kısa olursa o kadar iyidir. Üreticiler, ürünlerinin "Avarage Seek Time" (Ortalama Veri Erişim hızlarını) mutlaka belirtirler. Bir sabit disk almadan önce birbiriyle karşılaştırmamızı sağlayan önemli bir veridir.

LBA: Açılımı "Logical Block Address" olarak tanımlanan LBA disk performansını etkileyen önemli faktörlerden biridir. Diskinizde LBA'nın açık olduğundan emin olun.

FAT: "File Allocation Table" olarak bilinen FAT teriminin Türkçe karşılığı olarak Dosya Yerleşim Tablosu olarak denilebilir. Amacı, bir diskte olan dosyalara ait bilgilerin kayıtlı olduğu alanları belirtmeye yarar. Bir başka deyişle FAT bir diskin haritası gibidir.

DMA: Açılımı Direct Memory Access, Türkçe olarak da "Doğrudan Bellek Erişimi" diyebiliriz. EIDE arabirimine sahip sabit disklerin veri taşıma hızını belirleyen bir moddur.

PIO: Programmed Input/Output olarak açılımı olan PIO'da tıpkı DMA gibi EIDE arabirime sahip sabit disklerin veri taşıma hızını belirtir. DMA modtan farkı CPU gücüne daha fazla gereksinimi olması bu yüzden artık DMA modu destekleyen ürünler üretilmektedir.

IDE veri yolunda teorik max. veri transfer hızları:

Single word DMA	0 2.1 MByte/s
PIO mode 0	3.3 Mbyte/s
Single word DMA 1, multi word DMA 0	4.2 MByte/s
PIO mode 1	5.2 MByte/s
PIO mode 2, single word DMA	2 8.3 MByte/s

EIDE veri yolunda max. teorik veri transfer hızları (ATA-2):

PIO mode 3	11.1 MByte/s
Multi word DMA 1	13.3 MByte/s
PIO mode 4, multi word DMA 2	16.6 MByte/s

Ultra-ATA'nın teorik maksimum veri transfer hızları:

Ultra DMA Mod 2	33.3 MByte/s
Ultra DMA Mod 4	66.7 MByte/s
Ultra DMA Mod 5	100 MByte/s

Dosya Sistemleri

Şu an kullandığımız dosya sistemlerine göz atarsak; FAT16, FAT32, NTFS, Linux Ext2 ve Linux Swap dosya sistemlerini görebiliriz. Şimdi bu dosya sistemlerini ve özelliklerini kısaca tanıyalım.

FAT16 (File Allocation Table 16)

FAT16 da yer alan 16'nın anlamıyla başlayalım, Bu 16'nın anlamı, bu dosya sisteminin dosya yerleşim tablosuna 16 bit adresleme yapabilmesinden kaynaklanıyor. Bu dosya sistemini çok geniş işletim sistemiyle (DOS, Win.3x,Windows 95/98/Me/NT/2000/XP) kullanılmasına rağmen, günümüzde tercih edilmemektedir. Bunların nedenlerini sıralarsak;

- Dos, Win.3x, Windows95/98 de maksimum 2GB, Windows NT/2000/XP de maksimum 4GB kadar disk yada partition'ları desteklemektedir.

- Daha önceden bahsettiğimiz gibi HDD'lerin en küçük kümeleri olan clusterlar bu dosya sisteminde maksimum 65525 adet bulunmaktadır.

- FAT 16'da clusterların boyutu çok büyüktür.

- Partitionun boyutu arttıkça cluster'ın boyutu da artar. Bundan dolayı da yer kaybı fazla olur.

FAT 12/16 Default Cluster Size
Partition size (MB)	FAT type	Sectors per Cluster	Cluster Size
0-15	12 bit	8	512bytes
16-127	16 bit	8	2K
128-255	16 bit	8	4K
256-511	16 bit	16	8K
512-1023	16 bit	32	16K
1024-2047	16 bit	64	32K
2048-4096	16 bit	128	64K*

* Yalnızca Windows NT/2000/XP işletim sisteminde

FAT 32 (File Allocation Table 32)

FAT 32 ile tanışmamızla FAT 16 daki 16 bit'lik dosya yerleşim tablosuna adresleme yerine 32 bit adresleme yapabilme olanağı doğmuştur. Bu sayede daha fazla yere ve daha küçük boyutta clusterlara sahip olabilecektik.

FAT 32 dosya sistemiyle kullanılan işletim sistemlerini, Windows 95 OSR2 (OEM Service Release 2), Windows 98/ME/2000/XP olarak sıralayabiliriz.

FAT 32 ile gelen diğer yeniliklere göz atarsak;

- En büyük yenilik olarak büyük disk yada partitionları desteklemesi. FAT 32 ile birlikte 2 terabytes'a kadar olan diskleri kullanabilmek.

- FAT 16'ya göre daha az boyutta cluster'a sahiptir.

- Her partitionda maksimum 4,294,967,296 (2^32) clusters bulunabilir.

- Ayrıca FAT 32 ile çift boot kaydı tutuluyor.

FAT 32 Default Cluster Size
Partition size (GB)	Sectors per Cluster	Cluster Size
0.256<	1	512bytes
0.256-8	8	4K
8-16	16	8K
16-32	32	16K
>32.04	64	32K

NTFS (New Technology File System)

NTFS dosya sisteminin çıkmasıyla artık NT tabanlı sistemler için en önemli olan veri güvenliğinde önemli ölçüde iyileşme sağlandı. Bu dosya sistemini Windows NT/2000/XP işletim sistemleri kullanıyor, yani NT teknolojisine sahip işletim sitemleri de diyebiliriz. Şimdi bu dosya sisteminin özelliklerine bakalım.

-Maximum 2 terabytes'a kadar olan diskleri formatlayıp kullanabilirsiniz.

-Cluster boyutu FAT 16 dosya sisteminden daha az olduğu için boşa harcanan yer miktarı daha azdır.

-Veri güvenliği son derece gelişmiştir. Örneğin NTFS dosya sistemine sahip Windows 2000/XP'de sadece istediğiniz dosyayı paylaşıma açabilmenize izin vermesine rağmen, FAT dosya sisteminde kurulu olan Windows 2000/XP'de, bu işlem gerçekleştirilememektedir. Ancak diskin yada partitionun tamamını açarak paylaşım yapılabilir. Yani kısacası NTFS ile dosya-klasör bazında paylaşım açma, yapabilme yeteneği geliyor diyebiliriz.

-Yine veri güvenliği için son derece gelişmiş olan EFS (Dosya şifreleme sistemi) geliyor.

-Ayrıca Windows 2000 ile kullanılmaya başlayan Disk Quota (Kota) özelliği sayesinde de, kullanıcılara belli miktarda disk alanı kullanması için belli bir sınırlama getirilebilir.

- Daha önceden bahsettiğimiz gibi NTFS'i sadece Windows NT/2000/XP kullanmaktadır. Windows 98 gibi NTFS'i desteklemeyen bir sistemden, NTFS ile formatlanmış disklere erişebilmeniz mümkün değildir.

- Son olarak bir de FAT dosya sisteminin rahatlığına alıştığımız gibi, bir sorun olduğu zaman sisteme kolay müdahale etme olayı, NTFS'de biraz karışık geliyor. NTFS'de Recover Console'u kullanarak disk'e erişmek kullanıcıları fazla memnun etmemektedir.

NTFS Default Cluster Size
Partition size (GB)	Sectors per Cluster	Cluster Size
0.512<	1	512bytes
0.512-1	2	1K
1-2	4	2K
2-4	8	4K
4-8	16	8K
8-16	32	16K
16-32	64	32K
>32	128	64K

Linux Ext2 ve Linux Swap

Adından da anlaşıldığı üzere, Linux Ext2 ve Linux Swap dosya sistemleri Linux OS'de kullanılıyor. Bu dosya sistemlerinden Linux Ext2, Maksimum 4 terabytes'a kadar disk yada partition'ları destekliyor. Linux Swap ise Linux Swap dosyalarının yer aldığı bölümdür.

Linux işletim sistemi kendi disk formatını (ext2) kullanır. En yüksek verimi sabit disk üzerinde, kendi bölümünde, kendi disk formatı altında çalıştığı zaman verebilir. Eğer ayrı bir bölümlendirme yapılamıyorsa, önerilmese bile MS-DOS formatlı bir disk üzerinde de Linux kurulabilir (UMSDOS) ancak bu sistemin performansı diğerine göre oldukça düşük olacaktır.

Yaygın Kullanılan İşletim Sistemleri

Elektronik bilgisayarların tarihi boyunca, hemen her geliştirilen bilgisayarın ayrı bir işletim sistemi olmuştur.

Bu bölümde, mini ve mikro bilgisayarlarda kullanılan en yaygın işletim sistemleri hakkında bilgi verilecektir. Bu işletim sistemlerinin en yaygın oluş nedenleri, ya en çok satılan bilgisayarlarda kullanılmaları, yada küçük değişikliklerle hemen her türlü bilgisayarda çalışabilmesindendir.

MS-DOS Windows 95 ve 98 Win 2000 Professional

Win 2000 Server Win 2003 Server Linux

Unix Novell Netware Windows XP

Mac Os Sun Solaris Vista

Windows 7

DOS İŞLETİM SİSTEMİ

Eğer bilgisayar kullanmayı ilk defa Windows-95 ile başladıysanız büyük bir ihtimalle DOS kelimesi size yabancı gelecektir. DOS, Disk Operating System kelimelerinin kısaltılmış halidir ve disk işlemleri, bellek işlemleri gibi programların çalışabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapan bir işletim sistemidir. DOS’un tarihi PC’lerin (kişisel bilgisayarlar) tarihiyle başlar ve çoğunlukla da pek hayırla yad edilmez. Çünkü DOS’ta grafiksel bir kullanıcı arabirimi yoktur, her şey komutlarla ve bir sürü parametre ile yapılır. Microsoft Windows’95 sürümüyle kullanıcının DOS ile olan iletişimini minimuma indirmeye çalışmış olsa da geriye doğru uyumluluktan dolayı DOS’tan tam olarak vazgeçememiştir.

Windows’95 kullanıyor olsanız da bazen DOS’a işiniz düşebilir. Örneğin bir çok oyun programı Windows ile çalışmaz veya oynanamayacak kadar yavaş çalışır. Ayrıca Windows’a giremediğiniz durumlarda da sorunu DOS’tan halletmeniz gerekebilir. Bazen de tek bir dosyayı kopyalamak için bilgisayarınızı açtığınızda, Windows’un çalışmasını beklemeniz gerekmez.

Dosun Yapısı

4 bileşenden oluşur..

· Boot Kaydı

· Rom Bios arabirimi (IO.SYS)

· Dos program dosyası (MSDOS.SYS)

· Komut yorumlayıcısı (COMMAND.COM)

BOOT KAYDI

Boot kaydı formatlanmış her diskin veya disketin 0. izinin 1. sektörünün 0. yüzünde bulunur. Sabit disklerde birincil dos bölümünün ilk sektörüdür.Görevi bilgisayarın post işleminden sonra sistemi başlatmak için sistem dosyalarındaki komutları tetiklemek.

Ayrıca bir pc formatlanmamış bir disk ile açıldığında hata mesajları verir.

ROM BİOS ARABİRİMİ

IO.SYS ile dos arasında birleştirici görevini üstlenir.Romda bulunan ve cihazların yönetimini sağlayan programlar için düşük seviyeli arayüz oluşturur.

Makinaya yapılan ilave cihazları da bildirir.

DOS PROGRAM DOSYASI

Gerçek dos programı msdos.sys tir.Bu program kullanıcı için üst seviyeli bir arayüz oluşturur.Uygulama programları tarafından kolayca ulaşılan hazır fonksiyonları sağlar.

KOMUT YORUMLAYICISI

Komut yorumlayıcısı COMMAND.COM dur.Komut satırında kullandığımız kısımdır.

Genel olarak üçe ayrılır:

· Kalıcı bölüm

· İlk işlem bölümü

· Geçici bölüm

KALICI BÖLÜM

MSDOS.SYS in hemen ardından belleğe yüklenir.Bu bölüm kesinti işleme programlarını (kesme,interrupt) içerir.

Tüm standart dos hata düzeltmeleri kalıcı bölüme aittir.

Örn=”Abort, retry, ignore, fail?” gibi.

İLK İŞLEM BÖLÜMÜ

Yükleme sırasında kalıcı bölümün uyarısı ile aktif hale gelir ve sonra AUTOEXEC.BAT dosyasındaki komutlar işletilir.Yükleme bitince bellekten çıkartılır.

GEÇİCİ BÖLÜM

Tüm iç komutlar ve bunlara ait mesajlar bu bölümdedir.Alanı geniş olduğundan uygulama programları geçici olarak kullanırlar.Kalıcı bölüm tarafından yüklenir,klavyeden girilen komutları yorumlar.

KOMUTLAR

DOS’ta herhangi bir dosyaya ihtiyaç duymadan çalışan komutlara iç komutlar, çalışması için program dosyasının varlığına ihtiyaç duyan komutlara Dış Komutlar denir. Dış komutları çalıştırabilmek için o komutun programa dosyasına ihtiyaç vardır. Örneğin format komutunu kullanabilmek için Format.com programının bulunması gerekir.

DOS komutları hakkında bilgi almak için / ? parametresi kullanılabilir. Örneğin dır komutu hakkında bilgi almak için DIR /? yazılabilir.

DIR (Listeleme)

Bulunduğunuz dizindeki dosya veya dizinleri listeler. Dır komutu tek başına kullanıldığı zaman aşağıdaki gibi bir liste çıkar.

C:\zeybek>dır

C sürücüsündeki birimin etiketi yok

Birim Seri Numarası 0B26-13D9

C:\zeybek dizini

. <DIR> 01/01/99 20:23 .

.. <DIR> 01/01/99 20:23 ..

SZEYBEK EXE 1.411.559 02/01/99 20:05 szeybek.exe

XTRAS <DIR> 01/01/99 20:23 xtras

ICON ICO 2.816 02/01/99 20:05 icon.ico

2 dosya 1.414.375 bayt

3 dizin 137.347.072 bayt bot

C:\zeybek>_

Burada <DIR> ile belirlenmiş olanlar dosya değil dizindir. Diğerler ise dosyadır. Her bir dosyanın adı, uzantısı, boyutu, son değiştirme tarihi- saati ve uzun dosya ismi görüntülenmektedir.

Uzantısı .EXE, .COM, .BAT olanlar program dosyalarıdır. Bunların isimleri yazılarak çalıştırılabilir.

Bir dizindeki dosya sayısı fazla ise ekrana sığmayacaktır. Sayfa sayfa görüntülemek için DIR /P şeklinde /P parametresi kullanılır. Detayları göstermeden sadece isimleri listelemek için DIR /W kullanılır. Daha detaylı bilgi için DIR /V kullanılır.

Bütün dosyaları değil de bir şarta uyan dosyaları listelemek için joker karakter dediğimiz ? ve * karakterleri kullanılır.

Dır *.exe ile uzantısı EXE olan dosyalar

Dır a*.exe ile bat harfi a ve uzantısı EXE olan dosyalar

Dır a*.e* ile bat harfi a ve uzantısının baş harfi e olan dosyalar

Dır a?b*.exe ile bat harfi a ve üçüncü harfi b olan EXE uzantılı dosyalar

Dır *. ile uzantısı olmayan dosyalar

listelenebilir. Buradaki temel kural * işaretinin bütün harfler yerine, ? ise tek bir harf yerine geçmesidir.

Dır komutu ile DOS’ta arama da yapılabilir. /s parametresi verilirse DOS alt dizinlerdeki dosyaları da listeler.

Örneğin önemli.doc isimli bir dosyayı aramak için

Dır önemli.doc /s kullanılabilir.

Liste alınırken sıralama isteniyorsa /O parametresi kullanılır.

Dır /OD ile tarihe

Dır /ON ile ada

Dır /OE ile uzantıya

Dır /OS ile boyuta göre sıralanabilir. Bu parametrelerin önüne – konursa tersi sırada listelenir. Yani Dır/OS ile küçükten büyüğe sıralanırken, Dır/O-S ile büyükten küçüğe doğru sıralanır.

Dır /A ile istenen özelliğe uyan dosyalar gösterilebilir.

Dır/AD ile sadece dizinler

Dır/AH ile gizli dosyalar

Dır/AR ile sadece okunabilir dosyalar

Dır/AS ile sadece sistem dosyaları listelenir.

DİZİN İŞLEMLERİ(CD, MD,RD)

Bir dizine girmek için

CD Dizinimi kullanılır.

Örneğin Windows dizinine girmek için

C:\>CD Windows

C:\WINDIWS>

Windows\System dizinine girmek için

C:\>CD Windows\System

C:\WINDOWS\SYSTEM>

veya

C:\>CD Windows

C:\WINDOWS>CD System

C:\WINDOWS\SYSTEM>

şeklinde kullanılır.

Bir dizinden çıkmak için CD..

C:\WINDOWS\SYSTEM>CD..

C:\WINDOWS>

Ana dizine çıkmak için CD\

C:\WINDOWS\SYSTEM>CD\

C:\>

İki üst dizine çıkmak için CD...

C:\WINDOWS\SYSTEM\VMM32>CD...

C:\WINDOWS>

Üç üst dizine çıkmak için CD....

C:\WINDOWS\SYSTEM\VMM32>CD....

C:\>

Yeni bir dizin oluşturmak için

MD Dizin ismi

Örneğin yeni isimli bir dizin oluşturmak için

MD yeni

Bir dizin silmek için

RD Dizinsimi

Yeni isimli dizini silmek için

RD yeni

şeklinde kullanılır. Bir dizini bu yöntemle silebilmek için, içinin boş olması gerekir.

Uzun dizin isimlerini DOS altında kullanırken bunları iki şekilde kullanabilirsiniz.

Eğer Windows altında bir DOS oturumu açtıysanız bu isimler hem standart 8+3 formatında hem de uzun formatında kullanılabilir. Direk olarak DOS ortamına geçtiyseniz 8+3’lük kısa formatını kullanabilirsiniz.

8 harften daha uzun bir dosya veya dizin ismi verecekseniz bunu tırnak içinde yazmanız gerekir.

Örneğin en çok kullandığım dokümanlar dizini oluşturmak için :

MD “en çok kullandığım dokümanlar” şeklinde yazmanız gerekir.

Bu dizin listelendiğinde hem orijinali ile hem de ENÇOKK~1 şeklinde kısa ismi ile gösterilir.

Bu dizine girmek için

CD ENÇOKK~1

veya

MD “en çok kullandığım dokümanlar” yazabilirsiniz.

SÜRÜCÜ DEĞİŞTİRME

DOS’ta ger sürücü bir harf ile temsil edilir. A, ve B harfleri disket sürücü diğerleri de hard disk ve diğer sürücüler için kullanılır. Sürücü harflerinden sonra “:“ kullanılarak o sürücüye geçilebilir.

A: ile disket sürücüye

C: ile de hard diske geçilebilir.

Bir sürücüye geçildikten sonra uygulanan komutlar o sürücü üzerinde etkili olur.

Örneğin bir disketin içeriğini görmek için

C:\>A:

A:\>Dır

yazabilirsiniz. Veya kısaca

C:\> DIR A:

FORMAT (FORMATLAMA,BİÇİMLEME)

Format kelime anlamı olarak düzenleme demektir. Bu ilk alınan disket için doğrudur. Disket DOS’ta kullanılmak için düzenlenir. Ancak dolu olan bir diskete format atılması ile disketteki bütün bilgiler silinmiş olur.

Yanlışlıkla formatlanan bir disket UNFORMAT komutu ile geri alınabilir.

Format komutunu hard disk için kullanmak çok tehlikelidir. Daha çok disketlerinizi formatlamak için bu komutu kullanacaksınız.

C:\> FORMAT A:

İle disket formatlanır. Bu komuttan sonra sürücüye disket yerleştirmeniz istenir ve gösterge %100 oluncaya kadar formatlama devam eder. Formatlama bittikten sonra diskete bir isim vermeniz istenir. Buraya 11 harflik bir isim verebilirsiniz. İsim verdikten sonra disket hakkındaki bilgiler gösterilir. Bu listeye bakarak o disketteki bozuk kesimlerin bulunup bulunmadığını anlayabilirsiniz. Eğer diskette bozuk kısımlar varsa bunların miktarı da listeden okunabilir.

Format komutunu bozulan disketlerinizin bozuk kısımlarını işaretlemesi için kullanabilirsiniz. Bozuk kısımları işaretleyerek buralar bilgi yazılmasını önler.

Ayrıca sistem disketi oluşturmak için de Format komutu kullanılabilir. (Bu iş için SYS komutu da kullanılır.)

Virüslü disketleri de format ile silebilirsiniz.

/U parametresi kullanılırsa, disketi UNFORMAT yapabilmek için gerekli olan bilgi diskete yazılmaz. Bu durumda UNFORMAT komutu ile disket kurtarılamaz. Disketi silmek istediğinizden eminseniz bu parametreyi kullanarak işlemleri hızlandırabilirsiniz.

/S parametresi ile disketin sistem disketi olarak hazırlanmasını sağlayabilirsiniz. Bu durumda bu disketi kullanarak bilgisayarı açabilirsiniz.

/Q ile hızlı format yapabilirsiniz. Bu işlem bozuk kısımları işaretlemez. Ancak oldukça hızlı bir biçimde disketi boşaltır.

/V:Ad ile disketin ismini belirleyebilirsiniz.

C:\>FORMAT a: /q /u /s /v:ali

Komutu ile geri alma bilgisi olmada, sistem disketi olarak ve ismini de Ali yaparak disketi hızlı formatlar.

Format yapabilmek için FORMAT.COM dosyasına ihtiyaç vardır.

SYS(Sistem Transferi)

Sys komutu ile bir diskete veya hard diske sistem dosyaları transfer edilebilir. Bu dosyalar IO.SYS, MSDOS.SYS, COMMAND.COM, DRVSPACE.BIN, veya DBLSPACE.BIN dosyalarıdır. Bu dosyalardan COMMAND.COM hariç diğerleri bir diskete normal kopyalama ile kopyalanırsa o disket sistem disketi olmaz. Bu dosyaları diskette özel bir yere kopyalanması gerekir. Bu işlemi de SYS veya FORMAT /S komutları yapar.

Sys a: ile diskete

Sys c: ile de hard diske sistem transferi yapılır.

Özellikle hard diskteki sistem dosyaları bozulmuşsa bilgisayarınızı hard diskten açamazsınız. Bu durumda bilgisayarı disketten (içinde sistem dosyaları bulunan bir disket ) açarak Sys c: komutu ile hard diske sistem transferi yapabilirsiniz. Bu işlemi yapmak için diskette SYS.COM programı bulunmalıdır.

WİNDOWS 95

1995: Windows 95 Windows 95, Microsoft'un mevcut üç genel amaçlı masaüstü işletim sisteminin (Windows 3.1, Windows for Workgroups ve MS-DOS) takipçisiydi. Windows 95'te, yerleşik Internet desteği için bütünleşmiş 32 bitlik bir TCP/IP yığını, çevirmeli ağ ve kullanıcıların donanım veya yazılım kurma işlemini oldukça kolaylaştıran yeni Tak ve Kullan özelliği bulunuyordu. 32 bitlik işletim sistemi gelişmiş çoklu ortam işlevlerine, mobil bilgi işlem ve bütünleşmiş bir ağ için daha güçlü özelliklere de sahipti. Bellek gereksinimlerinin en az düzeyde tutmak için, sistem düzeyinde güvenlik veya Unicode gibi daha sonra gelen özelliklere desteği bulunmuyordu.

MS-DOS ve MS WINDOWS KARŞILAŞTIRMASI

*DOS İşletim Sistemi*	*WINDOWS 95,98, 2000*
Metin (text) tabanlıdır	Grafik tabanlıdır
DOS Shell ve PC Tools benzeri	Kullanıcı arabirimi işlemleri kolaylaştırması
Tekli programlama sağlar	Çok görevlidir (multitasking)
Programlar daha hızlı çalışır.	Programlar daha yavaş çalışır.
Çok güçlü donanım istemez	Çok fazla disk ve RAM gerektirir.
Standart yoktur	Uygulama programlarında standart oluşturulmuştur
OLE özelliği yoktur	OLE( Object Linking and Embeding) özelliği
Komutlar ezberlenmek zorundadır	Mönülü ekranlar kullanımı kolaylaştırır
Dosya ve dizin adlarındaki 8 karakter	Karakter sınırı yoktır
DOS 16 bitlik bir işletim sistemi	Windows 32 bitlik bir işletim sistemidir
PnP özelliği yoktur	Tak çalıştır (Plag and play) özelliği
Profesyonel kullanıcı ister	Herkes rahatlıkla kullanabilir
Aygıt ve program paylaşımı yoktur	Aygıt ve program paylaşımı çok kolaylaşmıştır
Multimedia desteği azdır	Multimedia desteği artmıştır
FAT 16’yı kullanır	FAT 32’yi kullanır
Takas dosyası özelliği yoktur	Diski ram bellek gibi kullanabilir.
Samrt drive özelliği yoktur	Samrt drive özelliği bulunur (Disk ön bellekleme)

WİNDOWS 98

GENEL

Bilgisayardaki programları organize edecek, kaydedilen bilgileri düzene koyacak ve programların birbirleriyle sorusuz çalışmalarını sağlayacak bir düzene ihtiyaç vardır. İşte bu düzeni işletim sistemleri yani Windows sağlar. Bilgisayarlar Windows işletim sistemi olmadan çalışamazlar. İşletim sistemleri kullanıcı ile bilgisayar arasında bir nevi tercümanlık yaparak bilgisayarların kullanılmasını sağlar.

İlk çıkan işletim sistemi MS-DOS’tur. Bu sistemde grafiksel bir arabirim yoktur ve her şey komutlarla çalıştırılır. Zamanla işletim sistemleri gelişmiş ve kullanıcının komutları bilmesine gerek kalmadan görsel araçlar yardımıyla her şeyi yapabilmesini sağlar hale gelmiştir. Windows işletim sistemlerinin en son halkasıdır ve en yaygın kullanılanıdır.

WİNDOWS NT

Microsoft NT (New Technology) İşletim Sistemi, Windows NT 3.1 adıyla sunulan 1993' teki sürümünden bu yana, ağ işletim sistemleri için, standart belirleyici olmuştur. İlk sürümünün kullanışsızlığına karşın, bu işletim sisteminin özellikleri ve işlevselliği daha sonra sürekli olarak gelişmiştir. Büyük reklam kampanyaları, Microsoft'un gündemdeki işletim sistemi Windows 95 ile ilgilenirken, Windows NT' ye bir takım yeni özellikler ve işlevler, gürültülü olmasa bile düzenli olarak eklenmiştir. Ağ yazılım uzmanları bu ilerlemeyi ve her yeni ilerlemeyle birlikte gelen kazanımları da fark etmişler, ancak hiçbir zaman Windows NT' yi ağ işletim sistemleri içinde bir lider olarak ilan etmeye hazır olmamışlardır. Windows NT sürüm 4' ün gelişmesiyle bu durum değişmiştir.

Windows NT' nin 4. Sürümü, Windows 95' den gelen kullanımı kolay grafik arabirimleri kendisiyle bütünleştirmesi, hem de farklı coğrafi konumlardaki kullanıcılarla kurulacak bağlantı sorunlarına getirdiği çözümler açısından, ağ işletim sistemleri içinde oldukça büyük bir gelişimi temsil etmektedir. Tüm kullanıcıların bağlantılarını yaptıktan sonra da, bilginin paylaşımı için insanların çalışma biçimlerinde kökten değişiklikler yapacak olan, yeni ve güçlü birtakım araçlar da sağlamaktadır.

Dahası, teknolojik mekanizmanın tümü, daha önce olduğundan çok daha kolay bir biçimde denetlenmekte ve yapılandırılmaktadır. Windows NT Server' ın 4. Sürümü zahmetsiz bir yönetime doğru adımdır. Windows NT ağı, genellikle istemci/sunucu mimarisi olarak adlandırılan merkezleşmiş bir ağ işletim sistemini kullanır. Ağ işletim sisteminin büyük bölümünün çalıştırıldığı merkezi bilgisayar, sunucu (server) olarak adlandırılır. Sunucu tarafından yönetilen kaynakları kullanan bilgisayara ise istemci (client) denir. Böylece bir ağdaki tüm bilgisayarlar, sunucu ya da istemci olarak görevlendirilmişlerdir. Sunucular hizmet sağlar, istemciler de bu hizmetleri kullanırlar.

Her bilgisayar, bir işletim sistemi gerektirir. Ancak, bir ağ sunucusu ile bir ağ istemcisinin gereksinimleri genellikle çok farklı olmaktadır. Bir sunucu, bir kişisel PC işletim sistemi tarafından normal olarak kullanılan işlevlere ek olarak, şu işlemleri de yönetmelidir ;

· Uzak dosya sistemleri

· Paylaşılan uygulamaların çalıştırılması

· Paylaşılan ağ aygıtları için girdi ve çıktı

· Ağ bağlantılı işlemlerin CPU zamanlaması

· Ağ güvenliği

Ağ sunucusu, sunucuya özgü ek ağ işlevleri için tasarlanan bir işletim sistemini kullanır. Bir sunucu düzinelerce ve hatta yüzlerce kullanıcı için yazdırma, dosya ve diğer hizmetleri sağlamak zorunda olduğundan, bir ağ işletim sistemi güçlendirilmiş ve sağlam olmak zorundadır. Birçok kullanıcı, işlerinin yapılması için sunucuya güvenir, bu nedenle sık yinelenen sistem hatalarını ve hatta reboot yapmak zorunda kalmak istemez.

Bir ağ istemcisi, iş istasyonu işletim sistemini kullanır. Çünkü, istemci işletim sistemi, sunucu işletim sistemi kadar dayanıklı olmak zorunda değildir. Bir iş istasyonunun yeniden önyüklemesi, kullanıcı için sıkıntı yaratabilir ama bir başkasının çalışmasını aksatmaz. Bir istemci için yerleşik bir güvenlik sistemi de gerekmez, çünkü istemcinin güvenliği ağ işletim sistemi tarafından sağlanmaktadır. Bir Windows NT Server ağındaki istemciler, MS-DOS, Microsoft Windows 3.1, Windows 95, Windows NT Workstation, UNIX, Macintosh OS ve OS/2 gibi herhangi bir işletim sisteminde olduğu gibi çalışırlar. Bununla birlikte, bir istemci işletim sistemi ne kadar gelişmiş olursa, güvenlik ve bilgi paylaşımı alanlarında ağ işletim sistemiyle işbirliği de o kadar iyi olur.

Microsoft Windows NT, çok kullanıcılı sistemlerde, güvenlik, multitasking, istemci– sunucu (client–server) modeli gibi konuları destekleyen bir işletim sistemidir. NT Workstation ve NT Server olmak üzere iki çeşittir.

1. NT Server

NT Server önemli görevleri üstlenen güçlü bir ağ işletim sistemidir. NT Server ağ yönetiminde gereksinim duyulan yardımcı ve yönetici programlara sahiptir. NT Server işletim sisteminin en önemli özelliği istemci - sunucu (Client – Server) işletim modelidir. NT Server işletim sistemiyle birlikte Microsoft, Backoffice stratejisini geliştirmiştir. Backoffice, server programlarından oluşan bir program ailesidir.

2. NT Workstation

NT Workstation, yerel güvenliğe sahip olan bir işletim sistemidir. NT Workstation tek başına güçlü bir işletim sistemi olarak kullanılabildiği gibi, eşler arası (peer to peer) ağ olarak da kullanılabilir. NT Workstation aynı zamanda NT Server’ ın bir iş istasyonu olarak da kullanılır.

Donanım Bağımsızlığı

Taşınabilirlik veya mimari bağımsızlık olarak da bilinen donanım bağımsızlığı, Windows NT'nin yalnızca bir işlemci türü için tasarlanmadığı anlamına gelir. Gerçekte, ilk gerçekleştirilişi, bir Reduced Instruction Set Computing –RISC yongası (chip) olan MIPS R4000 üzerinedir. Windows NT Server' ın veya Windows NT Workstation' ın 4. Sürümünü şu işlemcilere yüklenebilir;

Intel 80486, Pentium, Pentium Pro ve üstü

DEC Alpha RISC

MIPS RISC

Power PC

İşlemciler iki sınıfa ayrılır. Bunlar;

CICS işlemciler: Intel 80386, 80486, Pentium ve bazı diğer güncel işlemciler. Bu işlemciler çok sayıda makine kodu içerirler.

RISC işlemciler: 80’ li yıların ortasında geliştirilen bu işlemci tipinde, CICS işlemcilerden farklı olarak daha az sayıda makine komutu bulunmakta ve bundan dolayı daha kısa sürede işlem yapma ve komutları daha hızlı işleme yeteneklerine sahiptir.

Windows NT' nin belirli bir işlemci için yazılan parçaları, hardware absraction layer HAL (donanım soyutlama katmanı) denilen, yazılımın küçük bir kısmına yalıtılmıştır. Microsoft'ta çalışan mühendisler, işletim sistemini yeni bir yongaya taşımak için; C kodunu yeniden derlemişler ve yeni bir HAL yazmışlardır. Bu, göründüğü kadar kolay değilse de, çok zor olduğu da söylenemez. Sonuç, maliyet ile başarım arasında, özel durumunuza en uygun dengeyi kuracak bir donanımı seçebilmektir.

Çoklu işlemciler için destek

Windows NT Server, simetrik çoklu işlemcili bilgisayarları da desteklemektedir. Dört işlemcili bir bilgisayara yüklenebilir. Windows NT Workstation ikiden fazla işlemcisi olmayan makinelerle sınırlanmıştır.

Çok görevlilik ve çoklu çalışma

Çok görevlilik, sizi birçok şeyin aynı anda olduğuna inandıran bir yanılsamadır. Gerçekte olan, işlemcinin birçok görev arasında hızla geçiş yapmasıdır. Çok görevlilik, hızlı bir bilgisayarda ve onu iyi kullanan (Windows 95) bir işletim sisteminde, birçok şeyin aynı anda olduğu izlenimini veren oldukça inandırıcı bir yanılmasa yaratmaktadır. Windows NT, çok görevliliği çok iyi kullanmakta ve her görevi diğerlerinden özenle ayırmaktadır. Bu, aksayan bir programın tüm sistemi bozmasını önlemek için gereklidir. Çökmüş bir uygulama, diğer görevleri veya sistemin kendisini etkilemeden kapatılabilir.

Bununla birlikte Windows NT, çoklu çalışmayı gerçekleştiren uygulamalardan da yararlanabilir. Çoklu çalışma, bir uygulamanın çok sayıda yürütme yolunu iş parçacığı (thread) kullanabildiği bir işlemdir. Çok işlemcili bir bilgisayarla işlem yaparken, iki iş parçacığı aynı anda çalışabilir. Başka bir deyişle çoklu çalışma, çok görevliliğin yapar gibi göründüğü şeyi gerçekte yapmaktadır.

NT dosya sistemi

NT File System (NTFS), Windows NT Server ve Windows NT Workstation ile kullanılabilmesi için tasarlanmıştır. Söz konusu dosya sistemi, daha önceden çalışmış olabileceğiniz File Allocation Table (FAT) veya VFAT sistemlerinden oldukça farklıdır ve bir ağ ortamına çok daha iyi uyar. NTFS şu özellikleri içerir:

Boşluklar dahil 255 karaktere kadar dosya adları ve çoklu uzantılar için destek.

Kısa MS-DOS uyumlu dosya adlarının otomatik oluşumu.

Sıcak düzenleme özelliği. Kötü disk bölümündeki veri otomatik olarak iyi bir bölüme taşınır ve kötü olan, hizmetten kaldırılır.

Dosya ve klasörler için izinler belirlemenizi sağlayan yerleşik güvenlik.

Disk hatası durumunda dosyaları geri yüklemek için kullanılabilecek günlük dosyası biçimindeki hata toleransı.

Özet olarak, Microsoft Windows NT ( New Technology ), Microsoft’ un Windows ailesinden pek çok alanda farklılık gösteren ve en iddialı işletim sistemidir. Windows NT multi-thread ve çoğul-işlemli yeteneklere sahip bir işletim sistemidir. Bir server olarak pek çok işi hiç duraklamaksızın yapabilir. Windows NT, Microsoft’ un “Her Yerde Ağ” stratejisinden yola çıkan ve son noktayı koyan bir ağ işletim sistemidir. NT, Gigabyte’ larca dosyaları, birçok diski ve kaynağı aynı anda idare edebilen bir yapıya sahiptir. NT, geriye uyumluluk olarak Windows programlarından çoğunu çalıştırabilir. NT ile beraber gelen ekstra yönetim ve ağ izleme araçları sayesinde tüm ağı çok kolay bir şekilde izleyebilirsiniz.

Dosya Güvenliği

Dosya güvenliğini sağlamanın iki yolu vardır:

Dosya erişimini denetlemek

Dosya bütünlüğünü korumak

Hem veri hem de belge dosyaları yapılandırılmış biçimde veri içerir, ancak belge dosyaları genellikle insanlar tarafından okunabilirken, veri dosyaları bir program tarafından yorumlanmalıdır.

Microsoft Windows NT Server sürüm 4 hem klasör hem de dosya düzeyinde erişimi denetlemenize olanak sağlar. Böylece, bir klasöre tam erişimi olan biri, o klasördeki bir dosyaya erişemeyebilir veya bunun tam tersi. Ancak bu sadece, NTFS dosya sistemini seçmişseniz mümkün olabilir. Aslında,Windows NT' deki izinler, herhangi bir dosyaya atanabilen bileşimlerdir. Kişisel dosya özellikleri şunlardır:

Read (Okuma) (R)

Write (Yazma) (W)

Execute (Çalıştırma) (E)

Delete (Silme) (D)

Change Permissions (P)

Take Ownership (O)

Ayrıca, yetkilendirilmemiş erişim denemelerini önleyecek şekilde hassas ve gizli dosyaları denetlemek gerekir.

Program dosyaları

Program dosyaları ve onları içeren klasörler, hemen her zaman Read' e (yalnızca okuma) ayarlanmalıdır. Çünkü, kullanıcılar nadiren yazmaya gerek duyacaklardır. Ayrıca Read erişimi, kullanıcıların kasıtlı veya kasıtsız olarak dosyaların silinmesi, üzerine yazmasını ya da virüs getirmesini önler. Bununla birlikte, bütün dosyaları Read' e ayarlamak da yeterli değildir, çünkü bir klasöre Change Permissions erişimi olan bir kullanıcı, klasördeki herhangi dosya için erişimi değiştirebilir.

Güvenlik

Windows NT server, yönetici tarafından herhangi bir ağ türü için yapılandırılabilen birçok güvenlik özelliği içerir. Ağ üzerindeki bilgi değerlidir ve korunması gereklidir. Ağ ne kadar büyük olursa, güvenlik de o denli önemli olur; sistem hataları ve kullanıcı sorunları üreyebilir. Ağ, her kullanıcının verisini donanım ve yazılım hatalarından korumalı, yetkisiz kullanıcıları dışarıda bırakıp yetkili kullanıcıları da yapmamaları gereken şeylerden uzak tutmalıdır.

RAID desteği

Redundant Array of Inexpensive Disks -RAID teknolojisi, sabit sürücülerin hata toleransını geliştirmektedir. Birçok durumda RAID olanağından yalnızca belirli bir donanımı satın alarak yararlanabilirsiniz. Windows NT Server yalnızca SCSI donanımı ve standart sabit sürücüler gerektiren bir RAID yazılım desteği sağlamaktadır.

Microsoft Internet Information Server

Windows NT Server, sürüm 4' ün ayrılmaz parçası olan Internet Information Server (IIS), World Wide Web, ftp ve Gopher hizmetlerini kurup yönetmenize izin verir.

Microsoft Exchange

Microsoft Exchange, Internet postası ve Microsoft Mail'i uzlaştıran yerleşik bir ileti merkezidir. İletilere katıştırılmış biçimde dosya gönderip alınabilir. Ağa Exchange Server' ı ekleyerek, yerel ve dünya çapındaki ağlarla tam bir ileti ve bilgi paylaşım sistemi yaratılabilir.

Windows NT Server İçin Donanım Gerekleri

Windows NT Server güçlü bir işletim sistemi olduğu için, doğal olarak güçlü bir bilgisayarı gerektirir. Kimi sunucular daha fazla, kimileri ise daha az güçlü donanımlar gerektirmektedir.

Aşağıdakiler, bir sunucu için temel donanım gerekleridir.

Bir Intel 80486/66 veya daha yükseği, bir Intel Pentium, Power PC, Digital Alpha AXP veya MIPS R4x00 gibi bir desteklenmiş RISK işlemcisi. Windows NT Server bilgisayarları en fazla 4 mikroişlemciye kadar destekler. Windows NT server ile çalışan bir işlemci için en küçük değer 80486/25 olsa da, etki alanı denetçisi veya dosya sunucusu rolündeki bir bilgisayarın en az bir Pentium mikroişlemcisi olmalıdır. 80486/66, NT Server ile çalışan diğer herhangi bir bilgisayar için en gerçekçi minimum değerdir.

Windows NT Server sistem dosyalarının bulunacağı bölmede en az 123 MB sabit disk alanı. RISC tabanlı bilgisayarlar için, sabit sürücü bölmesi üzerinde en az 159 MB sabit disk alanı olmalıdır.

VGA ya da daha iyi bir ekran.

Ağ üzerinde yükleme yapmayan herhangi bir bilgisayar için, desteklenmiş bir CD-ROM sürücü. Intel x86 tabanlı bir bilgisayar için, desteklenmiş CD-ROM sürücüsüne ek olarak bir 3.5 inç yüksek yoğunluklu disket sürücü.

x86 tabanlı bilgisayarlar için en az 12 MB RAM; 16 MB önerilen, 32MB ise en iyi olandır. RISC tabanlı bilgisayarlar için en az 16 MB RAM; 32 MB olmalıdır.

Fare veya başka bir imleme aygıtı.

Desteklenmiş bir ağ kartı.

Desteklenmiş terimi, donanımın, Windows NT Server CD-ROM' unda bulunan Windows NT 4.0 donanım uyumluluk listesinde bulunması anlamına gelir.

İyi Bir Parola Seçmenin Kuralları

İyi bir parola aşağıdaki özelliklere sahiptir :

Oturum açma adındaki karakterlerin bir rotasyonu değildir.

En azında iki alfabetik ve bir tane de alfabetik olmayan karakter içerir.

En az altı karakter uzunluğundadır.

Parola, kullanıcı adı ve baş harfleri, çocuklarının veya diğer belirgin kişi adlarının baş harfleri veya bu tür verilerle kullanıcının doğum tarihi ve telefon numarası gibi verilerin bileşimi de olmamalıdır.

NT Workstation ve NT Server Karşılaştırması

NT Workstation, yerel güvenliği (client security) ve üstün performansı ile özel uygulamalar için geliştirilmiştir. Kısaca NT Workstation, istemci – sunucu (Client – Server) modelinin client yapısını oluşturmak için imal edilmiştir. NT Server ise merkezi sistem yönetimini üstlenen bir hizmet birimi yazılımıdır. Adından da anlaşılacağı gibi istemci–sunucu modelinin server yapısını oluşturmak için yapılmıştır.

Kısaca farkları :

Maksimum Bağlantı : NT Workstation’ da yapılacak maksimum bağlantı sayısı 10’ dur. Fakat NT Server’ da sınırsız sayıda bağlantı yapılabilir.

Simetrik Çoklu İşleme : NT Workstation’ da 2 işlemci desteklenir. NT Server’ da ise 4 işlemci desteklenir.

RAS (Remote Access Server) (Server’ a Uzaktan Erişim) : NT işletim sistemi internet bağlantısıyla Server’ ın uzaktan kontrolüne imkan tanımaktadır . Server' a uzaktan erişimin sayısı Workstation’ da 1’ dir .Fakat NT Server’ da aynı anda 256 tane erişim yapabilir.

Dizin Çoğaltma : NT Workstation’ da alıcı olarak mümkündür. Server’ da ise hem alıcı hem de verici olarak bu özellik mümkün hale getirilmiştir.

Domain (Bölge) Kontrolü : Workstation, domain kontrolünü desteklemez. Server destekler.

Macintosh Hizmetleri : Workstation, Macintosh hizmetlerini desteklemezken, Server bu hizmetleri destekler.

DFT (Disk Aksaklık Toleransı) : Workstation disk aksaklık toleransını desteklemez, Server destekler.

Internet /Intranet : Workstation bu iki özelliği Peer Web Servisi olarak desteklerken , Server ise IIS , Front Page özellikleri ile destekler.

NT İşletim Sisteminin Özellikleri

Çoklu Ortam : Intel 386 ve üzeri işlemcileri destekler. Power PC gibi RISC (Reduced Instruction Set Computers) işlemcilerini destekler. Çoklu ortamı desteklemesi yanında simetrik çok-işlemciliği(symmetric multiprocessing) destekler.

Çok görevlilik ve Çok İşlemlilik : Çok görevlilik (multitasking), çok sayıda uygulamanın aynı anda çalışmasıdır. Bir uygulama çalışırken diğer uygulamaların da aynı anda çalışması sağlanır. Bunun yanısıra bir uygulama parçacıklara(thread) bölünerek aynı anda birden fazla işlem çalıştırır. Bu arada sisteme dahil olan diğer işlemciler de kullanılır. Böylece uygulama çalıştırma konusunda hız sağlanır.

Güvenlik : Bir ağ yapısında güvenlik, o ağda bulunan bilgi kaynaklarının korunması ile sağlanır. Bellekte ve sabit diskte bulunan verilerin, belli kullanıcı hakları ve izinleri ile güvenliği sağlanır. Bu şekilde gerek dışarıdan, gerekse içeriden kaynaklanabilecek saldırılar daha aza indirgenmiş olur.

Farklı Uygulamaları Destekleme : Microsoft Windows NT işletim sistemi, diğer işletim sistemleri için yazılan uygulama gruplarını destekler. Bu uygulamalar; Ms-Dos, Win 16, Win 32, OS/2, POSIX.

Bütünleştirilmiş Ağ Olanağı : NT işletim sistemi, gerekli ağ sürücülerine (network drivers (NETBeui) ve protokollerine sahiptir. Bununla birlikte NT başka ağ yapılarını da desteklemektedir. Bunlar; Banyan VINES, DEC PATHWORK, IBM LAN Server, IBM SNA, LAN Manager, WFW, Novell Netware, Appele Talk, TCP/IP.

Gelişen Teknolojileri Kullanabilme : Microsoft Windows NT işletim sistemi, günümüzde hızla gelişen donanım olanaklarını kullanabilme yönünden gelişmiş özelliklere sahiptir.

Çoklu Bağlanma Olanakları : Windows NT İşletim Sistemi değişik bilgisayarlar arasında bağlantı sağlar. NT NDIS uyumlu protokolleri destekler. Bunlar: TCP/IP, Netbeui, DLC, Apple Talk, Nwlink.

İstemci Desteği : Windows NT işletim sistemi iş istasyonlarını destekler. MS-DOS, Windows, NT Workstation, OS/2, Novell Netware ve Macintosh (NT Server sadece).

Dosya Sistemi : NT işletim sistemi, diğer işletim sistemlerinin yanısıra FAT, HPFS, NTFS ve CDFS dosya sistemlerini destekler.

Microsoft Windows 2000

Windows NT İşletim Sisteminden sonra çıkmış ve daha gelişmiş, güçlü, güvenilir ve Windows NT tabanlı bir işletim sistemidir. Güçlü ve sağlam sistem mimarisi, kendi kendini onarma özelliğine sahip uygulamaları desteklemesi ve kapsamlı sistem, uygulama ve sürücü koruması gibi özellikleri sayesinde kullanıcıların her zaman çalışır durumda olmasına olanak verir.

Dizüstü bilgisayar desteği sayesinde, mükemmel bir mobil çözüm sunar. Tak ve kullan, güç yönetimi özelliği ve çok sayıda aygıtı desteklemesinin yanı sıra entegre güvenlik ve şifreleme işlevleri önemli ticari verileriniz için koruma sağlar.

Windows 2000, işletim sisteminin 64-bit sürümü Intel' in yeni nesil Itanium çiplerine bir Windows işletim sistemi geliştirme yolunda önemli bir adım oldu. Intel ve Microsoft yeni bilgisayarları Sun Microsystems ve diğer Unix sunucu yapımcılarından çok büyük karlarla gelir sağlamak için iyi bir yol görüyor.

Dağıtım İşletim Sistemi sektöründe bir kilometre taşı sunduğu halde Şirket' in sunucu stratejisi göründüğünden daha uzak. Windows 2000' in Veri Merkezi sürümü sunucular için 32-bit Windows 2000, NT’ ye göre kuvvetlendirilmiş bir sürümüydü. Fakat şimdi ortalarda yok. Bu Sürüm Windows 2000'in ilk sahneye çıkışından dört ay sonra sunuldu ve bu sürüm Veri Merkezli uygulamalar için bir ay önce yeterliydi. Şimdi ise 25 Ekim 2001’ de yeni bir işletim sistemi olan Windows XP çıktı. 800 MHz hızında çalışacak olan ilk Itanium işlemciler ileriki bir kaç ayda umuluyor. Bilgisayarların içerdiği çip (yonga – CPU) bazı kaynaklara göre yılın sonuna doğru piyasaya çıkacak.

Gelişmiş Windows kullanıcı arayüzü, eşsiz Internet entegrasyonu ve kurulumu, yönetimi ve sistem desteğini otomatikleştiren yeni teknolojisi ile daha kolay bir kullanım sunar. Windows 2000 ikiye ayrılır.

1) Windows 2000 Server

Her ölçekten firmaya hitap eden çok amaçlı ağ işletim sistemidir. İnternet Information Services 5.0, XML desteği ve entegre sanal ağ destekleri gibi yeni Web ve iletişim hizmetleri sayesinde firmanızı Internet' e taşıyarak Internet' ten gerek müşteriler, gerek ortaklar, gerekse tedarikçiler ile güvenilir bir şekilde iş yapmanın kolaylığını yaşayın.

Active Directory, rehber hizmetinde bulunan politikalara dayalı yönetim araçları ile tüm kullanıcıları, uygulamaları ve ağ kaynaklarını merkezi olarak yönetip ve kontrol ederek sahip olma maliyetinizi düşürebilirsiniz.

Daha güvenilir olması, gelişmiş bellek yönetimi ve dinamik sistem yapılandırma desteği gibi özellikleri ile sunucunun problemsiz şekilde uzun süre çalışabilmesine olanak verir. 4 GB'a kadar RAM ile 4-işlemcili SMP desteği sağlar.

Internet, iş hayatını baştan aşağı değiştiriyor. Fikirler artık daha hızlı dolaşıyor, rakipler daha hızlı yanıt üretiyor ve müşteriler daha hızlı hizmet bekliyor.

Böyle bir ortamda başarılı olmak için BT yatırımlarının altyapıya ek olarak iş problemlerini de çözebiliyor olması çok büyük önem taşıyor. Microsoft Windows 2000 işlerimizi daha iyi yönetebilmemizi ve daha hızlı hareket edebilmemizi sağlayan bütün özellikleri getiriyor. Bu özellikler:

· Yeni iş yöntemlerini hızlı bir şekilde hayata geçirmek

· İş yapma maliyetini azaltmak

· Kritik önem taşıyan ticari sistemlerine güvenmek

· Yeni donanım avantajlarından yararlanmak

Windows 2000 Platformu, masaüstü PC'lerden, üst seviye kümeli sunuculara kadar tüm bilgi işlem gereksinimlerine yanıt veren bir işletim sistemleri ürün zinciridir. Windows 2000 Professional ve Windows 2000 Server ile birlikte bugünün iş hayatına yönelik sağlam bir altyapı oluşturmaktadır.

Geçtiğimiz günlerde yayımlanan ve Windows 2000'in yatırım kazanç oranının (ROI) değerlendirildiği Arthur Andersen raporunda, günümüzün hızla değişen iş dünyasında, Windows 2000'in avantajlarından bir an önce yararlanmaya başlayan bir kurumun bilançosunun, bu durumdan olumlu bir şekilde etkileneceği belirtiliyor. Benzer şekilde, Survey.com tarafından hazırlanan bir raporda da "…kurumlar Windows 2000'i büyük miktarlarda kullanacak; ve bunu beklenenden daha kısa bir süre içinde gerçekleştirecekler" deniyor.

Windows 2000'in önceki sürümlerini kullanan Siemens, Banyan Worldwide ve CenterBeam gibi bazı büyük firmalar, Windows 2000'in, geleceğin iş dünyasında önemli bir rol oynayacağını söylüyorlar.

İşletmeniz rekabet konumunu ve mali yapısını geliştirirken, Windows 2000 size ne gibi katkılar sağlayacaktır?

1) Yeni iş yöntemlerini hızlı bir şekilde hayata geçirin

Internet'ten yararlanmak için firmaların dahili ve harici iş süreçlerini hızlı bir şekilde uyarlamaları gerekmektedir. Örneğin, Internet'i kullanan bir işletme en son bilgilerin çalışan, müşteri ve ortaklar arasında akışını hızlı bir şekilde gerçekleştirebilir. Bu da, şirketin trendleri izlemesine ve en iyi şekilde yanıt üretmesine yardımcı olur. Internet'i kullanan bir firma, müşterileri ve ortakları ile daha yakın ve daha verimli bir ilişki kurabilir. Windows 2000, mevcut sistemlerinizi, pek çok önemli alanda işletmenizi Internet'e taşıyacak şekilde geliştirmenizde size yardımcı olur. Bu alanlar şunlardır:

Müşteri ve tedarikçilerinizi değer zincirinize entegre etmek. Bugün en temel ihtiyaçlarımızdan birisi, iş ortaklarımız ve müşterilerimiz ile birarada çalışmak. Teknik altyapının bunu yeterli derecede desteklememesi, güvenlik riskleri ve çok büyük bir sistem yönetim yükü getirmesi nedeniyle bunu yeterince hızlı ya da doğru şekilde yapamıyoruz. Windows 2000'in desteklediği açık standartlar sayesinde yeni sistemleri mevcut süreçlere entegre etmek çok daha kolay bir hale geliyor. Aynı şekilde, üçüncü parti sistemleri kendi iş yapınıza daha kolay ve güvenli bir şekilde entegre edebilir ve bunların çekirdek sistemlere "bilgi-gereksinimi" temeline göre erişimini sağlayabilirsiniz.

Daha iyi çözümleri daha hızlı üretmek. Yeni iş çözümleri geliştirmek, farklı dilleri kullanan programcıların birçok masaüstü kullanıcısını desteklemek üzere karmaşık entegrasyon ve sınama işlemleri yapmalarını gerektirir. Windows 2000, en yeni Internet standartlarını destekleyerek, programcıların uygulamalarını hızlı ve düşük maliyetle oluşturmalarını, düzenlemelerini ve dağıtmalarını sağlar.

Windows 2000'in birden fazla dilde kullanılabilen sürümü sayesinde, çalışanlarınızın kullandığı her farklı dil için ayrı bir işletim sistemi yerine tek bir işletim sistemi kurabilirsiniz. Böylece, kurumsal çözümlerinizin dünya genelinde kullanımı da kolaylaşır.

Gerektiği şekilde büyümek. Windows 2000'i hem sunucu, hem de masaüstü sistemlerinde kullanan işletmeler, sistemlerinin firma genelinde artan talebi karşılayacak şekilde büyüyebileceğini bilmektedir. Yine işletmeler, Windows 2000 Server ve Windows 2000 Advanced Server'ın geliştirilmiş ölçeklenebilirlik özellikleri sayesinde çevrim-içi işlem yürütme, elektronik ticaret ve e-posta hizmetleri gibi değişik uygulamaları kullanan çalışan sayısındaki artışı destekleyebilirler. Masaüstü kullanıcılar, yüksek bellek ve çift-işlemci desteğinden yararlanarak mühendislik, tasarım ve matematik işlemleri gibi yoğun uygulamaları kullanabilecekler.

Gizli bilgilerin korunması. Windows 2000'in gelişmiş güvenlik özellikleri arasında sistemlere kimlerin eriştiğini belirlemek için kullanılan ileri teknikler bulunmaktadır. Sistem yöneticiniz belirlenen verilere erişimde herkesin dijital bir "anahtar" kullanmasını sağlayabilir. Örneğin, dizüstü bilgisayarınızı kaybederseniz kimse gizli bilgilerinizi okuyamaz. Tek bir ID ile kendi makinenize, yazıcı gibi ağ üzerinden paylaşılan kaynaklara ve Internet'e erişebilirsiniz.

Windows 2000 platformunun baştan aşağı güvenli yapısı sayesinde sistem güvenliği konusunda fazla zaman harcamadan sistemlerinizi firma içi ve dışında entegre edebilirsiniz.

2) İş yapma maliyetini azaltın

Günümüzde PC'ler iş hayatımızı kolaylaştıran en önemli etkenlerden biri. PC'lerin zaman zaman verimlilik yerine problemleri arttırdığını düşündüğünüz oluyor mu? İhtiyacınız olan bilgi veya uygulamaya yolda, işte, müşteride, kısaca her yerde kolaylıkla ulaşabiliyor musunuz? Teknik kadronuzun esas maliyetinin yeni sistemleri geliştirmekten değil, varolan sistemleri desteklemekten kaynaklandığını düşünüyor musunuz? Windows 2000 bu sorun ve ihtiyaçlarınıza cevap veren tüm özelliklere sahip. Yeni yönetim araçları sayesinde sistem yöneticiniz, işlemleri işletmenizin verimliliğini ve üretkenliğini artıracak şekilde hızlandırabilir. Böylece kullanımı kolay, değişikliklere daha hızlı yanıt veren ve çalışma yöntemlerinize daha iyi uyum sağlayan bir sistem elde edersiniz. Ayrıca, daha az teknik destek sağlayarak yönetebileceğiniz bu sistemle çalışanlarınızın üretkenliğini arttırırken destek maliyetlerinizi de düşürebilirsiniz.

Her zaman aynı masaüstü. Windows 2000, Windows arayüzüne aşina olan kullanıcıların menüleri kişiselleştirmeleri ve yeni sihirbazlar sayesinde daha fazla günlük yardım almalarını sağlayan yeni özellikler içermektedir. Sistem yöneticileri herbir kullanıcının bilgisayarını tercih edilen ayarlara göre gerekli uygulamalar ve bilgiler doğrultusunda otomatik olarak yapılandırabilir. Dünyanın herhangi bir yerindeki şirket bilgisayarına bağlanabilir, kişisel ayarlarınızı ve bilgilerinizi kullanarak çalışabilirsiniz. Seyahat sırasında doğrudan çevirmeli bağlantı ile ağınıza erişebilir veya uzun mesafe telefon masrafından kurtulmak için basit bir işlemle ağınıza Internet üzerinden bağlanabilirsiniz.

Daha kolay yönetim. Windows 2000 iş politikalarınızın ve süreçlerinizin tutarlı ve verimli olmasını sağlamak üzere merkezileştirilmiş güçlü yönetim araçları sunar. Bu araçlar, sayesinde destek maliyetleriniz de düşer.

İhtiyacınız olan uygulamaya her zaman erişin. Windows 2000 sayesinde sistem yöneticiniz herbir kullanıcının bilgisayarında gereken tüm uygulamaların -ve fazlasının- bulunmasını sağlayabilir. Firmanız, yeni bir yazılım dağıtacağı zaman basit bir işlemle yöneticiniz bunu kullanıcılara hemen dağıtabilir. Çok önemli bir dosya silinmişse, yöneticiniz sistemi kaybolan dosyayı kurtaracak şekilde otomatik olarak ayarlayabilir.

3) Kritik önem taşıyan ticari sistemlere güvenin

Bugünün işletmeleri, tüm dünyada her zaman açık olmalıdır. Ancak, bunu yaparken firmanın gizli bilgilerini de koruyabilmelidir. Böyle bir ortamı sağlamak, çevrim-içi envanter kaydı veya sipariş işleme gibi iş süreçlerinde güvenilir bir işletim sistemi kullanılmasını gerektirir.

Sistem güvenilirliğinin sağlanması. Windows 2000 işletim sistemleri, işletmelerin açık ve çalışır durumda olmasını sağlayan yeni dahili özellikler içermektedir. Microsoft yalnızca bu alan için bir kişinin 500 yıl çalışmasına denk gelen bir süre ve 162 milyon dolarlık insan ve araç yatırımı yapmıştır.

Sistemlerin çalışır durumdayken bakımı. Windows 2000 sayesinde değişik tipteki donanımların eklenmesi veya kaldırılması işlemini sistemi kapatmadan yapabilirsiniz. Aynı şekilde, bazı yazılım bakım işlemlerinde de sistemin kapatılıp yeniden başlatılması gereği ortadan kalkmıştır.

Önemli kullanıcı ve görevlere öncelik verilmesi. Farklı kullanıcıların farklı öncelikleri vardır. Ayrıca, farklı görevler de ağ kaynaklarını farklı şekilde kullanır. Windows 2000, ağınızın güvenliğini ve kullanım düzeyini daha da artırmak için yöneticilerin kaynak dağıtımını, kullanıcı gereksinimlerine ve yapılan işin önemine göre belirleyebilmelerini sağlıyor.

4) Yeni donanımlardan yararlanın

Windows 2000 ağ işlemleri, dizüstü bilgisayarlar ve çevre birimleri için geliştirilmiş desteğe sahiptir. Bu destek sayesinde işletmeniz mevcut ve gelişen iletişim ve donanım teknolojilerinden hızlı bir şekilde yararlanabilir.

Yeni aygıtlar kullanın. Windows 2000 sayesinde, bilgisayarınıza takılır takılmaz görüntü göndermeye başlayan kameralar gibi kurulumu kolay yeni donanımları kullanabilirsiniz. Ayrıca, işletim sistemi kızıl ötesi bağlantılar yardımı ile daha hızlı veri aktarımı yapılmasını desteklemektedir.

Hareket kabiliyetinizi artırın. Windows 2000 ile iş yerinde ve yolda dizüstü bilgisayar kullanmak artık çok daha kolay. Yeni donanım, güç yönetimi özellikleri desteği sayesinde tam bir önyüklemeye gerek kalmadan sisteminizi hızlı bir şekilde kapatabilir ve yeniden başlatabilirsiniz. Sunucu ve masaüstü sistemleri arasındaki sıkı entegrasyon, dizüstü bilgisayarınız ağa bağlı olsun ya da olmasın dosya ve uygulamalarınıza aynı şekilde erişebilmenize olanak verir.

Ağ işlemlerini sadeleştirin. PC'lerin şirket ağına bağlanması Windows 2000 ile daha da kolaylaşıyor. En son çıkan ağ teknolojilerine yönelik yeni yönetim araçları ve destek özellikleri evdeki ve ofisteki bilgisayarların Internet üzerinden bağlantısı için özel iletişim ayarlarının yapılması gibi karmaşık ağ işlemlerini kullanabilmenizi sağlıyor.

2) Windows 2000 Advanced Server

E-ticaret ve ticari uygulamalara yönelik işletim sistemidir. Windows 2000 Server' ın tüm özelliklerine sahip olmanın yanı sıra aşağıdaki işlevlere sahiptir.

Trafiği sunucular arasında dağıtmak üzere, Ağ Yük Paylaşımı özelliğini kullanarak en kapsamlı e-ticaret sitelerine yönelik Web sunucu çiftlikleri oluşturma ve yönetme ayrıca, 2-sunuculu kümeleme altyapısı ile önemli Web uygulamaları ve hizmetlerinin kullanım düzeyini artırma, sunucunun performansı ve ölçeklenebilme özelliğini artırmak üzere kurumsal uygulamalar için 8-işlemcili SMP ve 8 GB' a kadar RAM desteği vardır.

Windows XP (WINDOWS EXPERIENCE)

Windows, 3.1 sürümünden 95’ e geçişte olduğu gibi köklü bir değişim geçirdi. Windows artık daha stabil, daha eğlenceli ve daha güvenli.

Microsoft’ un yeni işletim sistemi Windows XP kullanıcılara yeni bir dünyanın kapısını aralayacak. İsimdeki XP kısaltması Türkçe karşılığı “Deneyim” olan Experience sözcüğünü temsil ediyor. XP’ nin ilk olarak sadece 32 Bit’ lik Home Edition ve 32 ile 64 Bit seçenekleri olan Professional versiyonları bulunmaktadır. Henüz piyasaya çıkış ismi kesin olmayan 32 ve 64 Bit’ lik sunucu versiyonları ise halen Whistler kod ismi altında çalışıyorlar.

Kullanıcılara yepyeni bir dünyanın kapılarını aralayan Windows XP Web bağlantıları ile Microsoft’ un NET’ e giden yolunda en önemli adımı oluşturuyor. Zaten kullanıcı tabanlı bir işletim sistemi olan Windows XP sunduğu bir çok yeni fonksiyon ve entegre araçlar ile, çoğu zaman her hangi bir ticari programa gerek kalmadan kullanıcıların hemen hemen tüm isteklerini karşılıyor.

Windows XP ile beraber Windows 2000’ den bilinen versiyonlara (Professional Server, Advanced Server) yeni bir tane daha ekleniyor, Home Edition. Bu, şu ana kadar ki Windows 9x/Me kullanıcılarına NT çekirdeğinin güvenliğini sunacak. Böylece, güvenli NT çekirdeğinde oyunlar, çoklu ortam ve geniş bir donanım desteği yelpazesi ile, ev kullanıcılarının tüm ihtiyaçları stabil bir ortamda karşılanacak. Microsoft, Windows XP ile aynı temel platform üzerinde farklı kullanıcı gruplarının isteklerini en iyi şekilde karşılamayı hedefliyor. Aslında Windows XP’ nin Home ve Professional Edition sürümleri arasında oldukça büyük farklarda mevcuttur. Home Edition’ ın 64 Bit’ lik versiyonu bulunmayacak ve SMP (Symmetric Multi Processing) gibi özelliklere de sahip değil. Ayrıca bu versiyonun bir Domain’ e bağlanamayacak olması da firmaların masa üstlerinde Professional sürümünü kullanmalarını gerektirecek.

Windows XP Home Edition

Ev bilgisayarınızın olanaklarını keşfetme özgürlüğü sunmaktadır.

Hem Akıllı, Hem Basit

Windows XP Home Edition’ın akıllı tasarımı sayesinde bilgisayarınızdaki öğeleri kolayca bulabilir ve kullanabilirsiniz.

Kişiselleştirilmiş Hoş Geldiniz Ekranı ve Hızlı Kullanıcı Değiştirme

Windows XP Home Edition sayesinde aile bilgisayarınızı sorunsuz bir şekilde paylaşabilirsiniz. Kurma işlemi sırasında veya bu işlemden sonra Denetim Masası’nda her kullanıcı için hesap oluşturabilirsiniz. Hoş geldiniz ekranı ve sistem ayarları her kullanıcı için özelleştirilmiştir. Kullanıcılar parola belirleyerek kendi hesaplarını koruyabilmektedir; ayrıca, Hızlı Kullanıcı Değiştirme özelliği sayesinde kullanıcılar kendi hesaplarını açıp kapatırken diğer kullanıcıların uygulamalarını açık bırakabilmektedir.

Başlat Menüsü

Yeniden tasarlanan Başlat menüsü sık kullandığınız uygulamaları grup halinde toplamakta ve kolay erişim olanağı sunmaktadır. En sık kullandığınız beş program önce görüntülenmekte ve varsayılan elektronik postanız ve Web tarayıcınız her zaman kullanılabilir durumda tutulmaktadır. Tek bir tıklamayla belgelerinize, yazıcılarınıza ve ağ bağlantılarına erişebilirsiniz. Yine tek bir tıklamayla, sistem yapılandırma araçlarının bulunduğu Yardım ve Destek Merkezi’ne ulaşabilirsiniz. Bunun yanı sıra, Başlat menüsünü kendi gereksinimlerinize uyacak şekilde kişiselleştirebilirsiniz.

Dosya ve Klasör Yönetimi

Dosyaları ve klasörleri size anlamlı gelen şekilde düzenleyebilirsiniz. Pek çok belgenizin küçük resim görüntülerini kullanarak klasörler arasında hızlı bir şekilde tarama yapabilirsiniz.

Daha Fazlasını Yaşayın

Bilgisayarınızın sonsuz olanaklarını kullanın ve olmazsa olmazlarınızla bağlantı kurun: aileniz ve dostlarınızı, işiniz, Internet ve sık kullandığınız aygıtlarınız.

Resimlerim

Dijital resimlerinizi daha önce olmadığı kadar kolay bir şekilde görüntüleyebilir ve yönetebilirsiniz. Resimlerim klasörü resminizi birkaç şekilde görüntüleyebilmenizi sağlamakta, resimlerinizi elektronik posta yoluyla arkadaşlarınızla paylaşmanızı olanaklı hale getirmekte ve sevdiğiniz resimleri Web üzerinde yayınlamanızı kolaylaştırmaktadır. Internet üzerinden baskı siparişi bile verebilirsiniz.

Yeni Fotoğraf Baskısı Sihirbazı

Windows XP içindeki Yeni Fotoğraf Baskısı Sihirbazı dijital bir kameradan veya tarayıcıdan aldığınız fotoğrafları biçimlendirebilmenizi ve basabilmenizi kolaylaştırmaktadır. Fotoğraflarınız için yazıcıyı, kağıt türünü ve en iyi düzeni seçebilir, baskı kalitesini artırabilir ve kağıt israfını önleyebilirsiniz. Windows XP aynı zamanda bir Web hizmetinde baskı işi siparişi vermeyi hızlı ve kolay hale getirmektedir; filminizi ilgili siteye bırakmanız ve bu kişilerin filmi sizin yerinize basması yeterlidir. Tüm işlem sırasında masanızın başında olmanız gereklidir!

Web Yayıncılığı Sihirbazı

Web Yayıncılığı Sihirbazı sayesinde fotoğrafları, videoları ve ses kliplerini kendi kişisel Web sayfanıza kolayca yayınlayabilir, arkadaşlarınızın, ailenizin veya meslektaşlarınızın bunları görebilmesini ve dinleyebilmesini sağlayabilirsiniz.

Windows XP için Windows Media Player

Windows XP’ nin içindeki Windows Media™ Player for Windows XP sık kullanılan tüm dijital ortam etkinliklerinizi tek ve kolay kullanılabilen bir uygulamayla bir araya getiren ilk yürütücüdür. Artık videolarınızı ve DVD’ lerinizi izleyebilir, (CD, Windows Media ve MP3 dosyaları dahil olmak üzere) müzik dinleyebilir, ortamınızı kişiselleştirilmiş çalma listeleri halinde düzenleyebilir, yaklaşık 3,000 Internet radyo istasyonunu dinleyebilir, taşınabilir cihazınıza müzik aktarabilir veya diğer çözümlerden 700 kat daha hızlı şekilde özel CD’ler oluşturabilirsiniz; üstelik bu işlerin hepsini PC’ nizde tek bir yerden yapabilirsiniz. Kendi dokunuzu, renklerinizi, tasarımlarınızı ve özelliklerinizi seçerek yürütücünüzün görünümünü kişiselleştirebilirsiniz.

Entegre DVD Video Oynatma özelliği ve Zengin Ortam Bilgisi

Windows Media™ Player for Windows XP otomatik parça tanıma, gelişmiş ortam bilgileri ve sansür denetimi özellikleri dahil olmak üzere tam kapsamlı DVD desteği sunan ilk ortam yürütücüsüdür. Sadece Windows Media™ Player for Windows XP binlerce öğe içeren bir veritabanından kapak resmi, bölüm listesi ve diğer öğeleri sunabilir.

Tam Ekran Video Oynatma Denetimleri

Windows Media™ Player for Windows XP, Windows Ortam Videosu ve DVD-tabanlı video içeriği de dahil olmak üzere desteklenen tüm video türleri için entegre, tam ekran video denetimleri sunan ilk ortam yürütücüsüdür. Ekranın pürüzsüz görünmesini sağlayacak şekilde tasarlanan bu denetim düğmeleri sayesinde bir tıklamayla görüntüyü karartabilir ve açabilirsiniz.

CD Kaydetme

Windows Media™ Player for Windows XP Windows XP’ nin yerleşik CD kaydetme olanaklarını kullanarak Kaydedilebilir (CD-R) veya Yeniden Yazılabilir (CD-RW) CD sürücünüzden en üst düzeyde yararlanabilmenizi sağlamaktadır. CD’leri diğer paket çözümlere göre 700 kat daha hızlı kaydedebilir ve tüm taşınabilir aygıtlarınıza tek pencereden ulaşabilirsiniz. Gelişmiş kullanım düzeyi ve aygıt desteği sayesinde müziği ve video görüntülerini geniş bir yelpazedeki taşınabilir aygıtlara daha önce hiç olmadığı kadar kolay bir şekilde alabilir, yönetebilir ve aktarabilirsiniz.

Müzik Dosyalarım

Windows XP dijital müzik dosyalarınızı bilgisayarınızda kolayca bulabilmenizi, düzenleyebilmenizi ve çalabilmenizi sağlamaktadır. Tüm dosyalarınızı ‘Müzik Dosyalarım’ klasöründe saklayabilir, her öğeyi sanatçı, albüm, yayınlandığı yıl, şarkı numarası, şarkı uzunluğu ölçütlerine göre düzenleyebilir ve görüntüleyebilirsiniz. Sanatçı klasörleri ilgili sanatçının kaç CD’sine sahip olduğunuz göstermektedir; ayrıca, CD’lerinizin çoğunun kapak resmini de görüntüleyebilirsiniz. Bunun yanı sıra, Windows Media™ Player for Windows XP’ nin artık işletim sisteminin ayrılmaz parçası olması nedeniyle, klasördeki tüm şarkıları çalma, çevrimiçi olarak müzik alışverişi yapma veya ses CD’sine müzik kopyalama gibi müzikle ilgili işleri Müzik Dosyalarım klasöründen yapabilirsiniz.

Windows Film Yapımı

Kendi filminizi çekebilirsiniz. Her zaman düşlediğiniz müzik videosunu oluşturabilirsiniz. Bebeğinizin ilk adımlarını filme alabilir ve filminizi başka bir şehirde oturan büyük anneyle ve büyük babayla birkaç dakika içinde paylaşabilirsiniz. Windows Film Yapımı ile çok daha fazlasını gerçekleştirebilirsiniz. Video filminizi hemen çekebilir, en sevdiğiniz klipleri seçebilir, bunları düzenleyebilir, sesli anlatım veya müzik bile ekleyebilirsiniz. Şaheserinizi tamamladıktan sonra elektronik posta veya Web yoluyla arkadaşlarınızla ve ailenizle paylaşabilirsiniz.

Ağ Kurma Sihirbazı

Artık daha önceden olmadığı kadar kolay bir şekilde kendi ev ağınızı kurabilir, yazıcıları, dosyaları ve Internet bağlantılarını paylaşabilirsiniz.

Internet Bağlantısı Paylaşma

Evinizdeki birden çok bilgisayarın aynı geniş bant bağlantıyı veya çevirmeli bağlantıyı kullanarak aynı anda Internet’e erişebilmesini sağlamaktadır. Windows XP Home Edition çevirmeli bağlantınızı uzaktan kesme seçeneği sunmaktadır; böylece telefon hattınızı kullanabilir ve sonra yeniden bağlantı kurabilirsiniz.

Internet Explorer

Internet Explorer Internet Explorer 6 ödüllü Internet Explorer teknolojilerinin gelecekteki ana güncelleştirmesidir. Bu teknoloji en özel, güvenilir ve esnek Internet tarama deneyimini sunmaktadır. Internet Explorer 6 içerdiği yeni ve gelişmiş özelliklerle bir yandan günlük işlerinizi basitleştirirken diğer yandan Web üzerinde kişisel bilgilerinizin gizliliğinin korunmasını sağlamaktadır. Internet Explorer’in en yeni sürümü üstün Web tarama güvenilirliği ve hata derleme hizmetleri seçeneği sunmaktadır. Internet Explorer 6, medya dosyalarını çalma ve otomatik resim boyutlandırma gibi yeni tarayıcı özellikleri sayesinde Web’i istediğiniz gibi inceleme olanağı sunmaktadır.

Daha Önce Olmadığı Kadar Güvenilir

Güvenilirlik, güvenlik ve gizlilik özelliklerine sahip olan Windows XP Home Edition ev kullanıcıları için şimdiye dek tasarlanmış en sağlam işletim sistemidir.

Uzaktan Yardım

Uzaktan Yardım’ı kullanarak bilgisayarınızın denetimini teknik sorunlarınızı çözebilecek bir arkadaşınıza veya teknik görevliye devredebilirsiniz; bu kişinin evinize gelmesi gerekmez. Siz izin verdikten sonra, diğer kişi bilgisayarınızı ağ üzerinden, uzaktan denetleyebilir. Yardıma ihtiyaç duyarsanız, elektronik postayla veya anında mesaj yoluyla bir arkadaşınızdan veya bir uzmandan yardım isteyebilirsiniz. Uzaktan Yardım kullanımı ile ilgili talimatlar davetle birlikte gönderilmektedir; ayrıca alıcının bu daveti yanıtlaması gereken süreyi sınırlayabilirsiniz. Ek güvenlik sağlamak için alıcının bilgisayarınıza bağlanmadan önce bir parola girmesini sağlayabilirsiniz.

Internet Bağlantısı Güvenlik Duvarı

Internet’e bağlı olduğunuz sırada bilgisayarınızı erişim ihlallerine karşı korur. Windows XP Home Edition sizi Internet üzerindeki saldırılara karşı her zaman korur.

Sistemi Geri Yükleme

Sistem hatası veya başka bir önemli sorun oluşursa, Sistemi Geri Yükleme özelliğini kullanarak bilgisayarınızı normal olarak çalıştığı önceki durumuna geri getirebilirsiniz. Sistemi Geri Yükleme özelliği kolay tanımlanabilen geri yükleme noktalarını otomatik olarak oluşturur ve sistemin belirli bir saatteki veya tarihteki haline geri yükleyebilmenizi sağlar. Sistemi Geri Yükleme özelliği verileri veya belge dosyalarını eski haline getirmez, dolayısıyla geri yükleme işlemi sırasında çalışmalarınız, göz atma tarihçeniz ve sık kullanılan dosyalarınız bile kaybolmaz.

Sürücü İmzalama

Sürücüler dijital kamera ve yazıcı gibi aygıtların Windows XP Home Edition’la veri alışverişi yapabilmesini sağlamaktadır. Bazı yazıcılar bilgisayarın dengesiz hale gelmesine neden olabilir. Microsoft bu durumu önlemek için sürücülerin kendi yüksek kalite standartlarına uygunluğunu sağlamakta ve sürücülerin Microsoft tarafından “imzalanmasını” veya onaylanmasını olanaklı hale getirmektedir.

Windows XP Professional Özellikleri

Windows XP Professional’daki özellikler tek bir masaüstünde veya tüm ağ boyunca iş için en iyi masaüstü işletim sistemini sunmaktadır.

Microsoft Windows XP Professional işletim sistemine, terfi etmenin neden en doğru seçenek olduğunu göstermektedir. Bir yandan Windows 2000 Professional’ ın standartlara uygun güvenlik, yönetilebilirlik ve güvenilirlik gibi güçlü özelliklerini, diğer yandan Windows 98’in ve Windows Me’ nin Tak ve Kullan, basitleştirilmiş kullanıcı arayüzü ve yeni destek hizmetleri gibi benzersiz iş olanaklarını temel alan Windows XP Professional en iyi iş masaüstü işletim sistemidir. İşletmenizde Windows XP Professional’ ı tek bir bilgisayarda kullansanız da, dünya çapında bir ağ üzerinde kullansanız da bu yeni işletim sistemi bilgiişlem gücünü artırmakta ve masaüstü bilgisayarların toplam elde etme maliyetini düşürmektedir.

Windows XP Professional Karşılaştırma Kılavuzu

Windows XP Professional size her iki dünyada da en iyisini sunmaktadır: Windows 2000 kod tabanının kanıtlanmış güvenilirliği artmış bir işletim sistemidir.

Microsoft Windows XP Professional işletim sistemine terfi etmenin neden en doğru seçenek olduğunu göstermektedir. Windows 2000 Professional’ ın güçlü özelliklerini ve Windows 98’in benzersiz iş kapasitesini temel alan Windows XP Professional en iyi iş masaüstü işletim sistemidir.

Windows XP Professional Sistem Gereksinimleri

Microsoft Windows XP Professional’ ı kullanabilmeniz için aşağıdakiler gereklidir:

• 300 MHz veya üstü işlemciye sahip PC önerilmektedir; minimum 233 MHz gereklidir (tek veya çift işlemcili sistem);* Intel Pentium/Celeron ailesi veya AMD K6/Athlon/Duron ailesi veya uyumlu işlemci önerilmektedir • 128 MB veya üstü RAM önerilmektedir (minimum 64MB desteklenmektedir; performans düşebilir ve bazı özellikler kullanılmayabilir)

• 1.5 GB kullanılabilir sabit disk alanı*

• Super VGA (800 × 600) veya daha yüksek çözünürlüğe sahip video bağdaştırıcısı ve monitör

• CD-ROM veya DVD sürücüsü

• Klavye ve Microsoft Mouse veya uyumlu işaretçi aygıtı

Belirli Windows XP özelliklerini kullanabilmek için ek öğeler veya hizmetler gereklidir .

Internet erişimi için:

Bazı Internet işlevleri için Internet erişimi, bir Microsoft. NET Passport hesabı ve servis sağlayıcıya ek ücret ödenmesi gerekebilir; şehir içi ve/veya şehirlerarası telefon tarifesi geçerli olabilir

14.4 Kbps veya daha hızlı modem

Ağ için:

Bağlanmak istediğiniz yerel alan, geniş alan, kablosuz ve ev ağ sistemi türü için uygun ağ bağdaştırıcısı ve uygun ağ altyapısına erişim; üçüncü şahıs ağlarına erişim için ek ücret ödenmesi gerekebilir

Anında mesajlaşma, ses ve video konferansı ve uygulama paylaşma için her iki tarafta da aşağıdakilerin bulunması gereklidir:

Microsoft .NET Passport hesabı ve Internet erişimi veya Exchange 2000 Server anında mesajlaşma hesabı ve ağ erişimi (bazı yapılandırmalar için ek bileşenlerin yüklenmesi gerekebilir)

Ses ve video konferansı için her iki tarafta da aşağıdakiler bulunmalıdır:

• 33.6 Kbps veya daha hızlı modem veya ağı bağlantısı

• Mikrofon ve ses kartı, hoparlörler veya kulaklık

Video konferansı için her iki tarafta da aşağıdakiler bulunmalıdır:

• Video konferansı kamerası

• Windows XP

Uygulama paylaşabilmeleri için her iki tarafta da aşağıdakiler bulunmalıdır:

• 33.6 Kbps veya daha hızlı modem veya ağ bağlantısı

• Windows XP

Uzaktan yardım için:

Her iki taraf da Windows XP çalıştırmalı ve ağa bağlı olmalıdır

Uzak masaüstü için:

Windows 95 veya üstü işletim sistemini çalıştıran bir bilgisayar ve iki bilgisayar arasında ağ bağlantısı

Ses için:

Ses kartı, hoparlörler ve kulaklık

DVD video oynatmak için:

• DVD sürücüsü ve DVD kod çözücü kartı veya DVD kod çözücü yazılım

• 8 MB video RAM

Windows Movie Maker için:

• Video yakalama özelliği uygun dijital veya analog video yakalama aygıtı gerektirmektedir

• Video kamera görüntü yakalama işlemi için 400 MHz veya üstü işlemci

• Sistem yapılandırmanıza ve yüklemeyi seçtiğiniz uygulamalara ve özelliklere bağlı olarak gerçek gereksinimler değişebilir. Ağ üzerinden yükleme işlemlerinde ek kullanılabilir sabit disk alanı gerekebilir.

Windows XP Teknik Genel Bakış

Windows XP içindeki yeni özelliklere teknik açıdan genel olarak göz atın. Yeni teknolojiler ve özellikler sayesinde nasıl kolay iş yapıldığını, bilgi paylaşıldığını, masaüstü yönetildiğini, yolculuk sırasında mobil bilgisayarla nasıl verimli çalışıldığını, nasıl destek ve yardım alındığını ve diğer bilgiişlem işlerinin nasıl yapıldığını öğrenin.

Giriş

Windows XP, Microsoft Windows’un Windows 2000 ve Windows Millennium’un ötesindeki sürümüdür. Bir yandan Windows 2000’in standartlara uygun güvenlik, yönetilebilirlik ve güvenilirlik gibi güçlü özelliklerini, diğer yandan Windows 98’in ve Windows Me’nin Tak ve Kullan, basitleştirilmiş kullanıcı arayüzü ve yeni destek hizmetleri gibi benzersiz iş olanaklarını temel alan Windows XP Professional şimdiye dek pazara sunulan en iyi Windows sürümüdür.

Bu iş raporu Windows XP içindeki yeniliklere kapsamlı bir genel bakış sunmaktadır. Yeni teknolojiler ve özellikler sayesinde nasıl kolay iş yapıldığı, bilgi paylaşıldığı, masaüstü yönetildiği, yolculuk sırasında mobil bilgisayarla nasıl verimli çalışıldığı, nasıl destek ve yardım alındığı ve diğer bilgiişlem işlerinin nasıl yapıldığı anlatılmaktadır.

Gelişmiş Windows 2000 kod tabanını temel alan Windows XP ev kullanıcıları ve iş kullanıcıları için iki farklı sürümde sunulmaktadır: Windows XP Home Edition ve Windows XP Professional. Aksi belirtilmediği sürece, bu iş raporu işletim sisteminin her iki sürümünde de bulunan teknolojileri ve özellikleri ele almaktadır.

Bu iş raporu aşağıdaki konular hakkında genel bakış sağlamaktadır:

• Akıllı Kullanıcı Arayüzü

• Kapsamlı Dijital Ortam Desteği

• Kapsamlı Uygulama ve Aygıt Uyumu

• Gelişmiş Dosya ve Yazdırma Hizmetleri

• Gelişmiş Ağ ve Haberleşme

• Entegre Yardım ve Destek Hizmetleri

• Gelişmiş Mobil Bilgisayar Kullanımı

• Gelişmiş Güvenilirlik Özellikleri

• Üstün Güvenlik Koruması

• Yönetim Kolaylığı, 64-Bit Desteği ve .NET

• İleri: Akıllı Kullanıcı Arayüzü

Windows XP 64-Bit Edition ve Intel Itanium İşlemci: Teknik İş İstasyonu Kullanıcıları Platformu

Windows XP 64-Bit Edition yüksek belleğe ve kayan nokta performansına gerek duyan uzman, teknik iş istasyonu kullanıcılarının gereksinimlerini karşılamaktadır. Bu sistemin teknik profesyonellerin ihtiyaç duyduğu hızı nasıl sunduğunu inceleyin.

Windows XP Sürümleri

Windows Versiyonu	Maksimum Bellek	Max CPU Desteği	Şimdiki karşılığı
XP Home	4 (GB)	1	Windows 9x/Me
XP Professional	4 (GB)	2	Windows 2000 Pro
XP 64 Bit Edition	16 (GB)	16	-

Windows XP Proffesional Seçmek İçin En İyi 10 Neden

1) Windows Messenger

Windows Messenger, bilgisayarınızla gerçek zamanlı iletişim ve işbirliğinin kolay yoludur. Kişilerin çevrimiçi durumlarını görebilir ve onlarla yazı, ses veya görüntü yoluyla, daha iyi performans ve daha yüksek kalitede iletişim kurmayı seçebilirsiniz.

2) Uzak Masaüstü

Uzak Masaüstü, işyerinizde değilken bile tüm veri ve uygulamalarınıza erişim imkanı vererek, sanal bir oturum oluşturmanıza ve masaüstü bilgisayarınızı Windows 95 veya daha sonraki bir sürüm kullanan bir bilgisayardan kullanmanıza olanak verir.

3) Kablosuz Ağ Desteği

Kablosuz Ağ Desteği, kablosuz ağlar için performansta iyileşme sağladığı gibi güvenli erişim için destek de sağlar.

4) Uzaktan Yardım

Uzaktan Yardım, kendisi de Windows XP kullanan bir arkadaşınızın veya Bilgi Teknolojisi uzmanının, bir işlemi size göstermek veya bir sorunu gidermenize yardımcı olmak için bilgisayarınızı uzaktan denetlemesine olanak verir.

5) İlke Tabanlı Masaüstü Yönetimi

İlke tabanlı Masaüstü Yönetimi (Intellimirror® teknolojileri), Bilgi Teknolojisi yöneticileri için masaüstü ve kullanıcı yönetimini basitleştirerek, grup ilkelerine ve gezici kullanıcı profillerine olanak verir.

6) Birden Çok Dil Desteği

Birçok farklı dilde kolayca belge oluşturun, okuyun ve düzenleyin.

7) İkili Görünüm

Tek bir bilgisayarın masaüstü, tek bir ekran bağdaştırıcı tarafından çalıştırılan iki monitörde görüntülenebilir (özellikle dizüstü bilgisayar kullanıcıları için yararlı bir özellik).

8) Şifreleme Dosya Sistemi

Şifreleme Dosya Sistemi, dosyaları rasgele üretilen bir anahtarla saydam olarak şifreleyerek bilgisayar korsanları ve veri hırsızlığına karşı üst düzeyde koruma sağlar.

9) Kullanıcı Durumu Geçiş Aracı

Kullanıcı Durumu Geçiş Aracı, veri ve ayarlarınızı eski bir bilgisayardan yeni bir bilgisayara geçirebilir.

10) Yeni Görev Tabanlı Görsel Tasarım

En sık kullandığınız görevlere, daha kolay anlaşılır bir tasarım ve yeni görsel ipuçları sayesinde hızlı bir şekilde ulaşın.

Windows XP Sürümünüzü Seçin

Sizin için doğru seçim Windows XP'nin hangi sürümüdür?

Ev için Windows XP Home Edition	İş için Windows XP Professional	İş için Windows XP 64-Bit Edition
• Yeni görsel tasarım, genel görevleri etkin bir şekilde yerine getirmeyi kolaylaştırır • Dijital fotoğraf özellikleri, resimleri edinmenize, düzenlemenize ve paylaşmanıza olanak verir • En yüksek kalitede dijital müziği bulmak, yüklemek, saklamak ve kayıttan çalmak için tümü bir arada müzik aracı • PC'nizde video oluşturmak, paylaşmak ve kullanmak için gereksinim duyduğunuz her şey • Kolay bilgisayar paylaşımı ve ev ağı • Hızlı ileti, ses veya video sohbetleri ve işbirliği için en son iletişim aracı • Sorunları giderme veya bir uzmandan yardım almaya yönelik araçlar • Sisteminizi iyi ve çalışır durumda tutmak için en güvenilir ve güvenli işletim sistemi	Windows XP Home Edition'ın tüm bu faydalarının yanı sıra: • İşle ilgili verilerinizi korumak için dosya ve klasörlerinizi şifreleyebilme yeteneğini içeren daha sıkı güvenlik • Çevrimdışı çalışabilme veya bilgisayarınıza uzaktan erişim için birinci sınıf mobil destek • Yüksek performanslı çok işlemcili sistemler için yerleşik destek • Microsoft Windows Servers ve yönetim çözümleri ile birlikte çalışabilen tasarım • Dünya üzerinde başka kişilerle, verilen herhangi bir dilde çalışarak verimli bir şekilde iletişim kurma	Windows XP Professional'ın temel öğelerinin yanı sıra: • En karmaşık teknik hesaplama görevlerinde en yüksek düzeyde performans ve ölçeklenebilirlik • Intel Itanium işlemci ailesine dayanarak ek bellek, artırılmış bellek g/ç hızları ve üstün kayan nokta yetenekleri • Gelişmiş dijital içerik oluşturma için en iyi platform • Bilgisayar destekli mekanik tasarım ve çözümlemede en iyi platform • Mali çözümleme ve veri çözümlemede en iyi platform

Unix

a) Unix Tarihi

1969 yılında Bell laboratuarlarında çalışan Ken Thompson ucuz ve kolay bir programlama ortamı geliştirmeyi düşündü. Üzerinde çalıştığı “Uzay Gezisi” (Space Travel) adlı programı, güneş sistemindeki gezegenlerin hareketlerini simüle ediyordu. Çalıştığı bilgisayar General Electric’ in GE645, üzerindeki işletim sistemi Multics idi. Bu hantal ve pahalı bilgisayar yerine küçük bir bilgisayar olan PDP-7 (Digital Equipment Corp.) üzerinde çalışmak üzere bir çalışma ortamı geliştirdi (Multics altında) ve buna Unix adını verdi. Bu çalışma ile Thompson, Bell laboratuarlarındaki Dennis ve Ritchie’ nin dikkatlerini çekti ve 1971 yılında Bell laboratuarlarında çalışır hale getirildi.

İlk başlarda PDP-7’ de çalışan Unix daha sonra PDP-11/40 ve /45’ özellikle PDP-11/70’ de kullanıldı. Bunlar yapılırken en ucuz şekilde herkese Unix lisansı verildi. Böylece Unix’ in pek çok üniversiteye girmesi sağlandı. AT&T sayesinde Amerika’ daki üniversitelerin %80’ inden fazlasında Unix kullanıldı.

Unix ilk başta Assembly dili ile yazıldı. Daha sonra Thompson İşletim sistemini biraz daha yüksek bir dil ile yazmayı düşündü. Buna B dili dendi. Daha sonra bu dil üzerinde Dennis ve Ritchie çok çalıştılar ve 1973 yılında buna C dili dediler.

1980’ lerde mantar gibi bir çok Unix’ ler türedi. Ör: Cromix, Idris, Ultrix, Xenix, Version 7, BSD, vb. 1990’ lar da iki Unix sistemi baskın çıktı. (Berkeley Unix, System V Unix veya ondan türeyen Xenix, Vp/ix vb.)

Berkeley Unix

Geçen son 15 yılda University of California at Berkeley Unix gelişmesinin odak noktası idi. Bir çok üniversite ve organizasyona Unix dağıtan ana Unix dağıtıcısı idi. Unix’ e cshell, history, job control, vi editor, improved file handling ve communication programları eklendi. Çıkardıkları en Unix sürümü Unix 4.3 BSD (Berkley Standart Distribution)’ dir.

Unix System V

En büyük değişiklik 1983’ de AT&T’ nin iş ortakları için yazılım destekleyicisi oldu. Ve lisans ücretlerini ucuza sattı. 1986’ da AT&T Unix System V release 3.0’ ı duyurdu. Bunda network ortamındaki dosya paylaşımı ve Unix’ de geliştirilen yazılımların diğer Unix makinelerine taşınması kavramları geliştirildi.

1989 yılında OSF ve UI, X-WINDOWS standardını belirleyen X/OPEN isimli bir konsorsiyuma üye oldular. X-Windows, dil çevirici (language tranlator) gibi çalışır ve içinde grafik komutları da bulunur. Örneğin bir kare çizmek istendiğinde kare için detaylı komutlar yerine, genel amaçlı bir grafik komutu ile kare komutunu verilir. X-Windows bu komutu her bir terminal çeşidine göre açarak gerekli şekli ekrana çizer.

UNIX, Internet’ in gelişimiyle birlikte kendine haklı bir saygınlık kazanmıştır. Özellikle akademik alanda, geniş ağ sistemlerinde dosya sunucusu, veritabanı sunucu olarak güvenilir ve güvenli bir yapı içinde hizmet verebilir. UNIX kullanan firmalar çok çeşitlidir. Sun’ ın Solaris'i, IBM’ in AIX’ i, Hewlett Packard’ ın HP/UX’ i, Data General’ in DG/UX’ i yaygın bir şekilde kullanılan UNIX’ lere örnek oluşturmaktadır.

b) Unix Shell

Komut yorumlayıcısı (command interpreter) olarak çalışır. Birden fazla basit komutun birleştirilmesi ile bir programlama dili olarak kullanılabilir. Unix sistemlerde, Bourne Shell (sh) prompt’ u ise $ ve C Shell (Csh) prompt’ u ise %’ dir.

Shell (komut yorumlayıcı), kullanıcıdan aldığı komutları gerekirse Utility programlarını kullanarak, çekirdek sayesinde donanıma aktarılıp yapılır.

c) Temel Unix Komutları

Login : Unix server’ a bağlanmak için, (önceden kayıtlı isek) kullanıcı adımızı girdiğimiz ve arkasından şifremizi girdiğimiz bir komuttur. (Windows 95/98/ME’ ye girerken karşımıza çıkan şifre ekranı gibi düşüne biliriz ama burada şifreyi girmek zorundayız, yoksa bağlanmamıza izin vermez

Örnek : Welcome to UNIX VERSION 7.3 Enjoy Your Computing

Password:*****

Passwd : Şifre değiştirmek için kullanılır.

Örnek : passwd <Enter>

Changing password for koseoglu

Old password:*****

New password:******

Retype new password:******

Logout : Unix Sisteminden çıkmak için kullanılır.

Örnek : logout <Enter>

Finger : Kullanıcılar hakkında bilgi verir. Parametresiz kullanıldığı zaman sistemdeki tüm kullanıcılar hakkında bilgi verir. Açılış klasörü (directory) ve kullanılan shell (kabuk) ismi, login name, gerçek isim, terminal, boş durma zamanı (idle time), sisteme giriş (login) zamanı, biliniyorsa ofis bilgisi verilir (buna, kısa (short) form denir). İsim (name) parametresi kullanıldığında, verilen isim hakkında yukarıdaki bilgileri verir.

Örnek : finger koseoglu <Enter>

Ls : Unix Sistemde bulunduğumuz dizinde bulunan dosyaları listeler (DOS’ taki DIR komutu gibi)

Örnek : ls <Enter>

NOVELL NETWARE

Novell bir işletim sistemidir. Birden çok bilgisayarın bir ağ oluşturmasını sağlar. Netware işletim sistemi ağ içinde hizmet birimi olarak adlandırılan büyük kapasiteli sabit diski ve hızlı bir işlemcisi olan bir bilgisayara kurulur. İş istasyonlarının, ağa katılmaları ise çok kolaydır.

1982 senesinde, Orem’ de küçük bir ofiste Utah, Ray Noorda, Judith Clarke, Craig Burton ve Superset adlı firmadan gelen programcılar PC ağının nasıl olabileceğini önceden gördüler. O zamanlar, Corvus Systems gibi temel olarak hard disk satan firmalar ile rekabet halindeydiler, fakat Novell en baştan birleşik bilgisayar sistemleri için yazılım üretmeye yöneldi.

Novell orijinal olarak Motorola, işlemcisi üzerinde çalışmak üzere geliştirildi. Ancak daha sonra Novell’ in stratejileri aslında tek kullanıcı için geliştirilmiş olan 8088 Intel mikro işlemcilerinde de çalışmayı sağlayarak gelecekte daha yaygın olmayı amaçlıyordu. Novell kullanıcıya, DOS ortamını kullanırken kolayca Netware ağ ortamına geçecek biçimde bir ara birim sağlayarak, Netware’ in kişisel bilgisayarlarla kurulabilecek Yerel Bilgisayar Ağlarına yaygın olarak kurulmasını sağladı.

Zor anlarda ve çabucak kazanç elde etmek için finansörlerin Noorda üzerinde baskı oluştuğu zamanlarda, Noorda yazılımı, sistem araçlarını ve desteği daha uzun vadeli sağlamak için Novell’ i yönlendirmeye devam etti. NetWare üzerinde şu ana kadar en az sekiz defa büyük değişiklikler yapılmıştır ve şu anda 400,000 Lan üzerinden 4,000,000 kişiye hizmet vermektedir.

NetWare ürün ailesi PC-tabanlı ağ işletim sistemlerine dört kilometre taşı yerleştirmiştir.

Novell gerçek anlamda dosya paylaşımı için ilk ağ işletin sistemini geliştirendir.

Novell, SFT (System Fault Tolerant) NetWare ile güvenirliliği arttırmıştır.

Novell, TTS (Transaction Tracking System) disk aynalama ile verinin bütünlüğünü sağlar. Ayrıca, uzun süre kullanılmayan dosyaları otomatik olarak sıkıştırır ve diskte fazla yer kaplamasını önler. Bu dosyaları tekrar kullanacağımız zaman otomatik olarak açar ve biz farkına varmadan kullanırız.

Novell OPT’ yi (Open Protocol Technology) sunmuştur. Bütün NetWare hizmetleri için protokolden bağımsız mimari sağlayarak, Netware heterojen bağlanmaları destekler.

1991 yılının başına kadar, Novell’ in ELS (Entry Level System) NetWare ürünleri küçük bir ağa ihtiyacı olan organizasyonlara çözümler sundu. O zamanlar, firma ELS NetWare’ i bıraktı ve birkaç ay sonra NetWare Lite adlı yeni, tamamen farklı bir ürün ortaya çıkardı. Lite 1993 yılında Personal NetWare’ le değiştirildi. Personal NetWare DOS veya Windows üzerinde çalışan eşitler arası dosya ve yazıcı paylaşımına izin veren modern bir ağ ürünüdür.

Daha önce Advenced NetWare 286 olarak bilinen NetWare 2.X orta-sınıf ağları (100 kullanıcıya kadar) ve ağlar arası yönlendirme hizmetlerini destekler, Dünya çapında binlerce dağıtıcıda yüklü olmasına rağmen Novell NetWare 2.X’ i artık doğrudan desteklemez. Daha önce Advanced NetWare 386 olarak bilinen NetWare 3.X daha önceki NetWare uygulamalarına ek olarak endüstriye ağ uygulamalarının geliştirilebilmesi için gerekli platformu sağlar. NetWare 2.X ve 3.X’ in yüksek performanslı disk önbellekleme (‘elevator seeking’ ve diğer tekniklerle) çok iyi ve güvenli çok çeşitli ağ adaptörlerini kullanabilme yetenekleri gibi ortak özellikleri vardır.

NetWare 4.X ve NetWare’ in Unix uyarlamaları gibi diğer ürünler firmadaki devrimin bir göstergesidir. Novell yapılarının, bir düzeni yada aşağı yukarı o sayıda düğümleri olduğunu gösteren bazı istatistiki bilgilere rağmen, Novell hızlı büyümeler için plan yapmaktadır. Novell uluslar arası bağlantılar arasında yapılan olan yüzlerce dağıtıcıya sahip büyük ağlar için tasarlanmış birçok özellikler içerir.

Netware işletim sistemi, C dili ile yazılmıştır. Bu özelliği nedeniyle Novell Netware yazılımı, taşınabilir(portable) bir programdır ve beraberinde birçok işletim sisteminin de çalışmasına olanak sağlar (yani, birçok işletim sistemini destekler). Bunlar Windows NT DOS, UNIX, OS/2 işletim sistemleridir.

Kısaca, Novell firması 1983 yılında kurulmuştur. Firmanın amacı kişisel bilgisayarlar arasındaki ağlar için yazılım ürünleri geliştirmektir. Novell’ in önerdiği ağ birçok sistemi, küçük bir yerel ağdan büyük bir bilgisayar ağına kadar da her türlü yerleşim düzenini desteklemektir, ilk gerçek dosya paylaşım sistemini geliştiren ve kullanan ağ işletim sistemdir. Yüksek hata toleransı, disk çiftleme ve aynalama gibi gelişmiş özelliklere sahiptir. Novell Netware dünyada kullanılan en yaygın işletim sistemlerinden biri olma özelliğini sürdürmektedir. En eski ağ işletim sistemlerinden birisi olması sayesinde pek çok ürün, donanım ve yazılım Novell ile uyumlu çalışabilmektedir. Netware’ de kullanılan “paket patlama” modu ile 512 byte’ lık paket sınırı aşılmıştır ve bu da performansı oldukça etkilemektedir. Kullanıcıların ve uygulama geliştirenlerin bir ağ işletim sisteminden isteyebilecekleri her şey Netware’ de vardır. Kullanıcılar için, dosya sistemi hızlı, güvenilir ve geniştir. Sistemi hem kullanıcı sayısı açısından hem de dosya dağıtıcı sayısı açısından geliştirebilirsiniz. Netware programcılara, gelecek kuşak dağıtıcı uygulamaları geliştirebilmeleri için gerekli platformu ve araçları sağlar. Şu anda son sürüm olan NetWare 5.x’ in özellikleri; genel isimlendirme, aktif güvenlik, Windows entegrasyonu, paket patlama modu sayesinde ağ işletim sistemlerinde iddialı bir yere sahiptir.

Versiyonlarından da (sürümlerinden) bahsedecek olursak, Netware Lite, Netware v2.2, Netware v3.11 ve 3.12, Netware v4.01, Netware v4.2 ve Netware v5.1 şeklinde gitmektedir. Microsoft Windows Ürünlerindeki ve Linux’ daki gelişmeler sebebi ile eski güncelliğini kaybetmeye başlamıştır. Grafik arayüzü (görsel görünüm), kullandığımız Windows görünümünde olmadığından kullanıcılar tarafından fazla sevilmemektedir.

Linux

LILO

Diskin başına (genellikle MBR - master boot record) yerleşerek bilgisayarın düzgün bir şekilde Linux veya başka bir işletim sistemi ile açılmasını sağlayan program. Uzun açılımı ile Linux LOader. LILO aynı zamanda bilgisayarın Windows ve Linux ile birlikte dönüşümlü olarak açılabilmesini sağlayan bir mekanizma da içerir. Bu sayede istediğiniz zaman bilgisayar açılırken çalışan LILO sayesinde istediğiniz işletim sistemini açabilirsiniz. LILO tüm dağıtımlarla birlikte gelir ve otomatik olarak kurulur.

LINUX

Linux , serbestçe dağıtılabilen, çok görevli, çok kullanıcılı UNIX işletim sistemi, türevidir. Linux, İnternet üzerinde ilgili ve meraklı birçok kişi tarafından ortak olarak geliştirilmekte olan ve başta IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarlar olmak üzere birçok platformda çalışabilen ve herhangi bir maliyeti olmayan bir işletim sistemidir.

UNIX 70' li yılların ortalarında büyük bilgisayarlar üzerinde çok kullanıcılı bir işletim sistemi olarak geliştirilmiştir. Zaman içerisinde yayılmış ve birçok türevi ortaya çıkmıştır. UNIX ismi UNIX Research Laboratories INC şirketinin tescilli markası olduğundan dolayı birçok şirket, aynı temele dayanan işletim sistemleri için değişik isimler kullana gelmişlerdir.

Örnek olarak;

Hewlett-Packard; HP-UX

IBM; AIX

Sun Microsystems; SunOS gibi.

Bugün kişisel bilgisayarlardan süper bilgisayarlara kadar birçok bilgisayar için yazılmış bulunan UNIX türevleri mevcuttur. Ne var ki, bu türevlerin çoğu gelişimi belirli bir noktada durmuş ve yüksek fiyatla satılan ticari yazılımlardır.

Linux, temel olarak Finlandiya Üniversitesin’ de öğrenci olan Linus Torvalds 'ın ve internet üzerinde, meraklı bir çok yazılımcının katkıları ile geliştirilmiştir. Linux, gelişimi açık bir şekilde yapılmaktadır. Bunun anlamı, işletim sisteminin her aşaması açık olarak İnternet üzerinde yayınlanmakta, dünyanın dört bir yanında kullanıcılar tarafından test edilmekte, hataları ve eksiklikleri tespit edilerek düzeltilmekte ve geliştirilmektedir. Zaman zaman bu deneme aşamaları belirli bir noktada durdurulur ve güvenilir bir işletim sistemi sunulup, geliştirme için ayrı bir seriye devam edilir. Geliştirmede yer alan bu açıklık Linux' un en büyük avantajlarından biridir. Gelişimi evrimseldir, hatalar anında kullanıcılar tarafından tespit edilip rapor edilmekte ve birçok kişinin katkısıyla düzeltilmektedir. Bazı işletim sistemi sürümleri, saatler içerisinde güncellenebilmektedir.

Linux, Andy Tannenbaum tarafından geliştirilmiş olan Minix işletim sisteminden esinlenilmiştir. Linus Torvalds, boş zamanlarında Minix' ten daha iyi bir işletim sistemi yaratmak düşüncesiyle 1991 Ağustos sonlarında ilk çalışan Linux çekirdeğini oluşturdu. 5 Ekim 1991 tarihinde 0.02 sürümü Linux ilk defa tanıtıldı. Linus, comp.os.minix haber grubuna gönderdiği yazıda yeni bir işletim sistemi geliştirmekte olduğunu ve ilgilenen herkesin yardımını beklediğini yazmıştı. İşletim sisteminin, çekirdeği için verilen numaralar kısa sürede bir standart kazandı. a.x.y seklinde belirtilen çekirdek türevlerinde y bulunulan seviyeyi, x gelişim aşamasını göstermektedir. Tek sayılı x' ler geliştirme aşamalarını çift sayılı x' ler ise güvenilir Linux çekirdeklerini göstermektedirler. a ise değişik Linux sürümlerini belirtir. Bu yazının hazırlandığı Ocak 1998 içerisinde en son güvenilir (kararlı) Linux çekirdeği 2.0.33, en son gelişim aşamasındaki çekirdek ise 2.1.79'dur.

Linux, gerçekten son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiş, çeşitli ülkelerden birçok kullanıcıya erişmiş ve yazılım desteği günden güne artmıştır. Değişik kuruluşlar Linux sistemi ve uygulama yazılımlarını bir araya getirerek dağıtımlar oluşturmuşlar ve kullanımını yaygınlaştırmışlardır.

a) Avantajları

UNIX, işletim sistemine sahip bir bilgisayar kullanmak istiyorsanız ve bu işletim sisteminde platforma bağımlı bir yazılım kullanmıyorsanız, Linux ideal bir çözümdür. Linux ücretsizdir. Sadece işletim sisteminin maliyeti açısından değil, verdiği performans için ihtiyaç duyduğu donanım açısından da çok ucuzdur. Üstüne üstlük çok kullanılan ve bol yedek parçası bulunan bir platform altında çalıştığı için belirli bir Linux sisteminin performansını artırmak için yapılması gereken yatırım, başka bir UNIX iş istasyonunu aynı oranda geliştirmek için gereken yatırıma göre çok düşüktür. Fakat şirketler bazında Linux' un bedava bir işletim sistemi olması genelde göz ardı edilir.

Bir Linux makine, bu sayede sadece işletim sistemi açısından değil donanım olarak da ucuza gelmektedir. Linux, hızla geliştirilmektedir. Bu gelişimin en büyük yararı, eksikliklerin, kullanıcıların talepleri ve çabaları sonucunda hızla giderilmesidir. Linux diğer tüm işletim sistemlerine göre belirli bir donanım için daha hızlı destek verebilmektedir.

Linux, çok değişik donanımlar ve servisler için özel olarak hazırlanır. İşletim sisteminin temelini oluşturan çekirdek, kullanıcı tarafından da derlenebildiği için, bu derleme sırasında sadece kullanım amacına yönelik alt programlarla donatılır. Bu genel olarak daha sistemin performansını artırmaktadır. (Yani, SCSI donanımınız yoksa çekirdeğinizde SCSI ile ilgili alt programlara yer vermezsiniz)

b) Dezavantajları

Linux' un serbestçe dağıtılıyor olması bir çok kişinin, bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır. Ciddi bir şey olsa, “bedava olmazdı!” kanısı oldukça yaygındır.

Linux' un sürekli gelişiyor olması en büyük dezavantajlarından biridir. Henüz tüm ihtiyaçlara cevap vermemesi (hala Windows 95/98/ME programlarının bazılarını çalıştıramıyor), gelişimin bazı aşamalarında top yekin değişiklikler yapılması, gelişimi takip etmek için bazen sürekli yenileme yapılması, birçok kullanıcının bu işletim sistemine güvenmemesine yol açmıştır.

Linux, herhangi bir ticari destek altında gelişmemektedir. Bunun en büyük yararı işletim sisteminin, ticari kaygılar taşımamasıdır. Ancak bunun yanı sıra diğer işletim sistemlerinde olan teknik destek, dağıtım ve dokümantasyon alanlarında eksikleri vardır. Özellikle teknik destek eksikliği, anahtar teslim çözümlere alışmış kullanıcıların çokluğu Linux kullanıcılarının sayısını sınırlayan temel faktörler olmuşlardır.

Bu konudaki eksikliği gidermek için, çeşitli gönüllü kuruluşlar, kullanıcı grupları oluşmuştur. Zamanla Linux, teknik desteği ticari bir konu olarak ortaya çıkmıştır. Şu anda tüm Dünya’ da Linux çözümleri konusunda teknik destek veren, danışmanlar bulunmaktadır.

Linux işletim sistemini geliştirenlerin, ticari kaygılar gütmemeleri bazı ticari yazılımların, Linux üzerinde gelişmemesine sebep olmuştur. Linux üzerinde, belirli konularda diğer işletim sistemlerinden aşağı kalmayan yazılımlar bulunmasına rağmen (mesela, Star Office) , belirli bazı konularda çok zayıf kalmıştır (mesela oyunlar).

Linux, üzerinde yer alan çözümlerin hepsi, basit kullanıcıların rahatça kullanabileceği düzeyde değildir. Bazı çözümler, kullanıcıların belirli bir yazılım ve işletim sistemi bilgisine sahip olmalarını gerektirmektedir.

Sonuç olarak, diğer işletim sistemleri ile yapamadığımız birçok uygulamayı, Linux sayesinde gerçekleştirebilirsiniz ve belirli bir donanım ile gösterdiği performansın bir çok işletim sisteminin üzerinde olduğunu söyleyebiliriz. Ne var ki, her uygulama için Linux' un ideal bir çözüm olarak ortaya çıkmadığının bilincinde olmak gerekir. Ama ilerleyen senelerde üzerinde geliştirilen uygulama yazılımları daha çok kişiyi başka işletim sistemleri kullanmaktan vazgeçirecektir.

c) Yazılım Özellikleri

Bir işletim sistemi, ne kadar mükemmel olursa olsun, uygulama yazılımlarının çokluğu ve kalitesi ile varolabilir. Herhangi bir Linux dağıtımı içerisinde, değişik amaçlara hizmet eden birçok yazılım bulunmaktadır. Ancak her geçen gün bu dağıtımlar da yer almayan yeni yeni yazılımlar çıkmaktadır.

Linux' a özel veya Linux üzerinde geliştirilen yazılımların bazılarını internet sitelerinden bulmak mümkündür. Birkaçı elektronik devre tasarım yazılımları, oyun programları gibi birçok değişik yazılım bulunmaktadır. Programcılık ile uğraşan kimseler için de bir sürü imkan sağlayan Linux üzerinde C, C++, Fortran, Java, Pascal, Ada, Perl, Tcl/Tk, ve diğer derleyicileri, bunların dışında editörler, hata ayıklayıcıları bulunmaktadır.

Linux' un bu denli sevilmesi ve yaygınlaşması çeşitli şirketlerin (Macintosh, Sun, IBM gibi) Linux üzerinde çalışan ticari yazılımlar geliştirmesine yol açmıştır.

Linux' un hem konsolda (text) hem de grafik arabirimi olan X-Windows' da Türkçe desteği vardır. Söz konusu desteğin daha da yaygınlaştırılması ve genelleştirilmesi için çalışmalar devam etmektedir. Türkiye Linux Kullanıcıları Grubu tarafından yürütülen, Türkçe Linux Dağıtımı Projesi - TüLiDaP dahilinde TURKUAZ ortaya çıktı. Turkuaz, LINUX işletim sistemi üzerinde geliştirilen programların tüm Türkçe desteğini bir araya getirmeyi ve bir dağıtım halinde sunmayı amaçlamaktadır.

Diğer işletim sistemlerine belirgin avantajları vardır. Son örnek olarak Aralık 1997' de Pentium tabanlı işlemcilerde, işlemciye bir makine dilinde bir dizi komut gönderildiğinde makinenin çöktüğü açığa çıktı. Bu hatanın yaması Linux işletim sistemleri için 1 hafta gibi kısa bir sürede yazıldı. Fakat, diğer işletim sistemleri için yamalar hala yapılmış değil.

Linux, dizayn aşamasından bu yana hep birden çok kullanıcıyı desteklemek amacıyla yazılmış ve buna göre programlanmıştır ve birden çok görevin, aynı anda yapılmasına olanak veren bir işletim sistemdir.

d) Shell Kavramı

Shell (kabuk), bilgisayar ile kullanıcı arasında bağlantıyı sağlayan ve Unix’ in bir parçası olan bir kavramdır. Girilen komutları bilgisayara iletir ve sonuçları kullanıcıya iletir. (DOS işletim sistemindeki Command.com gibi düşünülebilir)

e) Sistem Gereksinimi

Linux İşletim Sistemi, 8 MB gerçek bellek, 16 MB’ ı swap olmak üzere, toplam 24 MB’ lık hafıza alanında rahatlıkla gerçekleştirir. (Hatta bu belleğin, yarısın da bile çalışabilir)

f) Linux Çekirdeği (Kernel)

Çekirdek, kısaca Linux işletim sisteminde tüm hayati işlemlerden sorumlu olan yönetim kademesidir. (DOS’ taki Command.com gibi düşünülebilir.

Linux' un çekirdeği bir bakıma sistemin beyni sayılır. Dünya üzerindeki dağıtımların hepsi (Mandrake, Red Hat, Caldera gibi) aynı çekirdeği kullanır, tek değişen şey dosya ve dizin yapısı, dağıtıma giren belgeler, paketler vs' dir.

Çekirdek, sistemin düzgün çalışmasından, bilgisayar kaynaklarının düzenlenmesinden, kullanıcılarının görevlerinin sırayla yapılmasından, bellek denetiminden, yan birimlerin (CD-ROM, teyp, disket sürücü vb) çalışmasından ve benzeri işlemlerden sorumludur.

Aslında Linux, pek çok kullanıcının kafasına masaüstüyle, uygulama yazılımlarıyla, sunucu programlarıyla komple bir işletim sistemi olarak girmiş durumda. Ancak durum bundan biraz farklı. Linux, sistemin yönetimini ele alan çekirdeğin (kernel) adına veriliyor. Derlenmiş hali yaklaşık 500Kb tutan çekirdek, kaynak kodlarıyla sıkıştırılmış halde 20Mb'dan fazla yer kaplıyor. Bu kadar alanda tüm donanım sürücüleri de bulunuyor.

g) Root

Sistemdeki en yetkili kullanıcı, bir başka deyişle sistemin imparatoru. Linux işletim sistemini yönetmek için root kullanıcısı parolasına gerek vardır. Genellikle ağ servisleri, sistem servisleri, kullanıcı açma ve kapama, yedekleme yapma için tüm işlemler root kullanıcısının görevidir ve sistemin tüm sorumluluğu da bu kullanıcıdadır.

h) GNU

Linux projesinin, bugünkü başarısının en büyük nedenlerinden birisi Özgür Yazılım Vakfı (Free Software Foundation - FSF) tarafından hamiliği yapılan GNU projesidir. GNU projesi kapsamında yüksek kalitede bir çok geliştirme ve uygulama yazılımı açık kaynak kodu ile birlikte özgürce dağıtılmaktadır. Bu bağlamda, Linux işletim sisteminin, yalnızca çekirdeğini oluşturmaktadır. Sistemin tüm diğer bileşenleri, GNU vb. kaynaklardan sağlanan özgür yazılım ürünlerinden oluşmaktadır.

Linux, çekirdeği (kernel) Linux B. Torvalds tarafından GPL (General Public License) altında tescillenmiştir. Her isteyen kendi kopyasını yapabilir, satabilir, başkalarına dağıtabilir.

i) Linux Çeşitleri

Çeşitli linux çeşitleri ve fiyatları;

Slackware 10 milyon

Belki de en yaygın olarak yer alan dağıtım, Slackware dağıtımıdır.

Red-Hat 12 milyon

Kurulum sırasında rahatlıkla takip edilebilen mönüler ve grafik ekranı var. İnternet’ e bağlanabiliyor.

Gelecek 19 milyon

Web tabanlı linux entegrasyonu geliştire biliyor.

Debian 10 milyon

Deneyimsiz kullanıcılara göre Debian tam bir maceradır.

Caldera 5 milyon

Caldera Linux, masaüstünde ve küçük-orta ölçekli sunucularda ideal bir linux dağıtımıdır.

InfoMagic 7 milyon

Diğer linux dağılımları arasında kendine farklı bir yer edinmiştir.

SuSe 59 $

1993 yılında birkaç Alman genci, Slackware yazılımını baz alarak SuSe’ yi geliştirmişlerdir.

Mandrake 15 milyon

3 yıl önce Fransa’ da Mandrakesoft tarafından geliştirilmiştir.

Turkuaz 12 milyon

Türkçe destek sağlar.

j) KDE ve GNOME

Her ikisi de pencere yöneticisidir, seçim yapma olanağınız da var, Switchdesk komutu size bu konuda yardımcı oluyor.

Temel Linux Komutlar

Daha önce, UNIX tabanlı bir işletim sisteminde çalışanlar için Linux, öğrenilmesi çok kolay bir sistem olacaktır. Standart bir UNIX sisteminde yer alan hemen hemen tüm komutlar, Linux' a taşınmıştır. Onlarca çeşit kabuğun yanı sıra, programcının işini kolaylaştıran diller ve temel her türlü komut (, ls, less, finger), Linux' ta vardır.

Ağ ve İnternet uygulamaları için elm ve pine (Pine Is Not Elm) yanında metin editörleri olarak vi, vim (vi' in daha gelişmiş sürümü), pico ve joe sayılabilir. Editörlerden, Emacs da Linux altında denemeye değer programlardandır. Kelime işlem programlarından troff, groff (GNU troff) ve daha modern metin işleme yazılımlarından TeX ve LaTeX sayılabilir. Ayrıca Windows ara yüzü olan Linux sürümlerinde Star Office kullanma şansıda vardır.

Bazı program isimlerinin (GNU-tar, GNU-bash gibi) başında görebileceğiniz GNU (Gnu is Not UNIX!), Linux için de yazılım ve programlar üreten bir kuruluştur. GNU, lisansını ve yazarını korumak koşuluyla programları kaynak koduyla birlikte Linux kullanıcılarına dağıtır. Örnek olarak tcsh ve GNU bash, Linux altında en çok rağbet edilen iki kabuk ismidir. Diğer kabuklar arasında zsh, ash, ksh ve csh sayılabilir.

Login : Linux server’ a bağlanmak için, (önceden kayıtlı isek) kullanıcı adımızı girdiğimiz ve arkasından şifremizi girdiğimiz bir komuttur. (Windows 95/98/ME’ ye girerken karşımıza çıkan şifre ekranı gibi düşüne biliriz ama burada şifreyi girmek zorundayız, yoksa bağlanmamıza izin vermez)

Örnek : bilmuh login:koseoglu <Enter>

Password:*****

Passwd : Şifre değiştirmek için kullanılır.

Örnek : passwd <Enter>

Changing password for koseoglu

Old password:*****

New password:******

Retype new password:******

Logout : Linux Sisteminden çıkmak için kullanılır.

Örnek : logout <Enter>

Örnek : finger koseoglu <Enter>

Ls : Linux Sistemde bulunduğumuz dizinde bulunan dosyaları listeler (DOS’ taki DIR komutu gibi)

Örnek : ls <Enter>

Clear: Linux İşletim Sisteminde ekran görüntüsünü temizler.

Örnek : Clear <Enter>

Not: Yukarıdaki konular internet üzerindeki değişik kaynaklardan derlenmiştir.

Blog Arşivi

2 Aralık 2011 Cuma

Giriş

İşletim Sistemi Tanımı

Bilgisayar Sistem Yapısı

İŞLETİM SİSTEMLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR

a) Proses (Process)

b) Dosyalar (Files)

c) İş (Job)

d) İstemci / Sunucu (Client/Server)

e) Terminal (Sonda Bulunan)

f) Boot (Yeniden Başlatma)

g) Uyandırma çağrısı

İŞLETİM SİSTEMLERİNİN TARİHÇESİ

Birinci Nesil İşletim Sistemleri (1945-1955)

İkinci Nesil İşletim Sistemleri (1955-1965)

Üçüncü Nesil İşletim Sistemleri (1965-1980)

Dördüncü Nesil İşletim Sistemleri (1980-....)

İŞLETİM SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ

a) Batch Processing (Yığın İşleme)

b) İnteractive Processing (Etkileşimli İşlem)

c) On Line Processing (Çevrim İçi İşlem)

d) Off Line Processing (Çevrim Dışı İşlem)

e) Serial Processing (Seri İşleme)

f) Monoprogramming (Tek İş Düzeni)

g) Time-Sharing Systems (Zaman Paylaşımı)

h) Multiprogramming (Çok İş Düzeni)

i) Multitasking (Çok Görevlilik)

j) Multiuser systems (Çok Kullanıcılı Sistemler)

İşletim Sistemlerinin Temel Görevleri

Terimler

Dosya Sistemleri

FAT16 (File Allocation Table 16)

FAT 32 (File Allocation Table 32)

NTFS (New Technology File System)

Linux Ext2 ve Linux Swap

Yaygın Kullanılan İşletim Sistemleri

DOS İŞLETİM SİSTEMİ

Dosun Yapısı

KOMUTLAR

WİNDOWS 95

WİNDOWS 98

GENEL

WİNDOWS NT

Donanım Bağımsızlığı

Çoklu işlemciler için destek

Çok görevlilik ve çoklu çalışma

NT dosya sistemi

Program dosyaları

Güvenlik

RAID desteği

Microsoft Exchange

Windows NT Server İçin Donanım Gerekleri

NT Workstation ve NT Server Karşılaştırması

Kısaca farkları :

Microsoft Windows 2000

1) Windows 2000 Server

2) Windows 2000 Advanced Server

Windows XP (WINDOWS EXPERIENCE)

Windows XP Professional Özellikleri

Windows XP Teknik Genel Bakış

Giriş

Windows XP Sürümleri

Unix

NOVELL NETWARE

Linux

LILO

LINUX

a) Avantajları

b) Dezavantajları

c) Yazılım Özellikleri

d) Shell Kavramı

e) Sistem Gereksinimi

f) Linux Çekirdeği (Kernel)

g) Root

h) GNU

i) Linux Çeşitleri

j) KDE ve GNOME

Temel Linux Komutlar

İzleyiciler